بارها از جمله پيش از جنگ احد از آن سود جست. اين تأييد بدين معناست كه پيامبر، تنها، اوامر الهى را انجام مى‌دهد و خداوند متعال از عمل او خرسند است. ١ شايان ذكر است كه امر و مسئله مشورت، تنها در مقام اجرا و تدبير امور جامعه [از جمله جنگ‌] است، نه مسائل دينى و احكام شرعى؛ چنان كه «حباب بن منذر» در جنگ بدر از پيامبر (ص) پرسيد: محل استقرار لشكر از جانب خداست يا رأى و تدبير شما؟ آنگاه كه دريافت رأى پيامبر است، محل ديگرى نزديك چاه‌هاى بدر را پيشنهاد كرد كه حضرت پذيرفت و پيكارگران مسلمان را در آنجا مستقر كرد. ٢ اگر پيامبر مأمور به مشورت با پيكارگران بوده است، فرماندهان نظامى به طريق اولى مأمور به مشورت‌اند.
و شاورهم فى الامر ١. الميزان ٤/ ٥٦.* ٢. المنار ٤/ ٢٠٠.
٦. مانع‌نبودن اشتباه و گناهِ پيكارگران براى مشورت دوباره با آنان: پيامبر (ص) پيش از جنگ احد با ياران مشورت كرد و با آنكه نظر خود و نيز پيشينه دفاع از مدينه، ماندن در شهر بود، رأى بسيارى از آنان را مبنى بر استقرار در خارج مدينه- با آنكه نتيجه آن را ناكامى و شكست مى‌دانست- پذيرفت. ١ امر به مشورت با مؤمنان پس از تصريح به خطاكارى آنان، اشاره به اين معناست كه خطا و گناه پيشين مؤمنان [در انتخاب خارج مدينه براى نبرد و نافرمانى از پيامبر] نبايد مانعى براى مشورت [دوباره‌] با آنان قلمداد شود. ٢ فاعف عنهم و استغفر لهم و شاورهم فى‌الامر ١. فى ظلال ٢/ ١١٩.* ٢. راهنما ٣/ ١٤٥.
٧. رهبر و فرمانده كل قوا، تصميم گيرنده نهايى: عزم و تصميم نهايى [در همه امور از جمله جنگ‌] پس از مشورت با ياران، برعهده پيامبر (ص) [به عنوان فرمانده كل قوا و رهبر جامعه اسلامى‌] گذاشته شده است ١؛ زيرا دخالت همگان در تصميم‌گيرى، موجب هرج و مرج و بى‌نظمى است. ٢ و شاورهم فى الامر فإذا عزمت‌ ١. راهنما ٣/ ١٤٥.* ٢. نمونه ٣/ ١٤٨- ١٤٩.
٨. لزوم قاطعيت فرمانده در اجراى تصميم گرفته شده پس از مشورت: اين آيه به صراحت تأكيد مى‌كند تصميمى كه با جامع‌نگرى و مشورت گرفته شد، بايد اجرا شود و به هيچ وجه نقض نگردد؛ زيرا موجب‌