* وَ إِن جَنَحُواْ لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لهَا وَ تَوَكلْ عَلىَ اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦١)
و اگر به صلح گراييدند، تو [نيز] بدان بگراى و بر خدا توكل نما كه او شنواى داناست.
برخى گفته‌اند كه آيه ياد شده با آيه «فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم» و آيه «قاتلوا الذين لا يؤمنون باللّه» نسخ شده و برخى برآن‌اند كه اين آيه نسخ نشده است و همين قول صحيح است؛ ١ چيزى كه هست امر به صلح مشروط به وجود مصلحت در آن است. ٢ برخى گفته‌اند كه اين آيه در باره اهل كتاب است، اما پذيرش صلح با مشركان در حديبيه از سوى پيامبر (ص) اين نظر را رد مى‌كند. برخى معتقدند كه اين آيه عام است، امّا با آيه سيف نسخ شده است؛ زيرا از مشركان عرب، تنها، اسلام پذيرفته است.
اين قول نيز پذيرفته نيست؛ زيرا امر به قتال با مشركان در صورتى است كه امكان آن وجود داشته باشد، امّا اگر نيروى دشمن زياد باشد، مى‌توان با آنها مهادنه [: صلح موقت‌] نمود؛ همچنان كه پيامبر (ص) در حديبيه انجام داد. بنابراين، اين آيه نسخ نشده است. ٣ برخى بر اين باورند كه اين آيه متضمن حكم نهايى در زمينه جنگ و صلح نيست، بلكه احكام نهايى در اين زمينه در سوره برائت نازل شده است. ٤ ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ٨٥٣.* ٢. الكبير ١٥/ ١٨٧.
* ٣. المنار ١٠/ ٦٩- ٧٠.* ٤. فى ظلال ٤/ ٥٣.
١. لزوم پذيرش صلح در صورت تمايل كافران بدان: «سلم» به معناى صلح است ١ و «جنوح» به معناى ميل. از اين رو، عبارت «و إن جنحوا للسلم فاجنح لها» بدين معناست كه اگر [كافران‌] به صلح و ترك جنگ متمايل شدند، تو نيز بدان متمايل شو و آن را بپذير. ٢ و إن جنحوا للسّلم فاجنح لها ١. الميزان ٩/ ١١٧.* ٢. مجمع‌البيان ٣- ٤/ ٨٥٢- ٨٥٣.
٢. پذيرش صلح و متاركه جنگ از اختيارات پيامبر (ص) و رهبر جامعه اسلامى: از تعبير «فاجنح» كه خطاب به پيامبر است، فهميده مى‌شود كه پذيرش‌