كنند و اگر نپذيرفتند، آنان را بكشند. ٢ فإن تولّوا فخذوهم واقتلوهم حيث وجدتموهم‌ ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ١٣٤؛ الكبير ١٠/ ٢٢٢.* ٢.
الميزان ٥/ ٣٠.
٤. حرمتِ يارى خواستن از منافقان ترك كننده هجرت: خداوند متعال در پايان آيه مسلمانان را از دوست گرفتن منافقان ترك كننده هجرت و نيز يارى خواستن از آنان بر ضد دشمنانشان نهى مى‌كند. ولىّ به معناى خليل و دوست، و نصير به معناى ناصر و يارى كننده است. ١ و لا تتّخذوا منهم وليّاً و لا نصيراً ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ١٣٤.
كافران:
ممنوعيت دوستى با ٢؛ لزوم قتل ٣؛ حرمت استمداد از ٤ مسلمانان:
هشدار به ١، ٢ إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلى‌ قَوْمِ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنهُم مِيثاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصرَتْ صُدُورُهُمْ أَن يُقاتِلُوكُمْ أَوْ يُقاتِلُواْ قَوْمَهُمْ وَ لَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكمْ فَلَقاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْاْ إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكمْ عَلَيهِمْ سَبِيلًا (٩٠)
مگر كسانى كه با گروهى كه ميان شما و ميان آنان پيمانى است، پيوند داشته باشند، يا نزد شما بيايند در حالى كه سينه آنان از جنگيدن با شما يا جنگيدن با قوم خود، به تنگ آمده باشد. و اگر خدا مى‌خواست، قطعاً آنان را بر شما چيره مى‌كرد و حتماً با شما مى‌جنگيدند. پس اگر از شما كناره‌گيرى كردند و با شما نجنگيدند و با شما طرح صلح افكندند، [ديگر] خدا براى شما راهى [براى تجاوز] بر آنان قرار نداده است.
اين آيه تكمله آيه قبل و بيان استثناى حكمى است كه در آن آمده است.
در اينكه مراد از اقوامى كه در اين آيه از شمول حكم آيه قبل استثنا شده‌اند، چه‌