وَ لَقَدْ نَصرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَ أَنتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٢٣)
و يقيناً خدا شما را در [جنگِ‌] بدر- با آنكه ناتوان بوديد- يارى كرد. پس، از خدا پروا كنيد؛ باشد كه سپاسگزارى نماييد.
١. يارى خداوند به مجاهدان جنگ بدر: خداوند متعال در اين آيه يارى خود را به مجاهدان جنگ بدر بيان مى‌كند كه باتقويت دل‌هاى آنان، فرستادن فرشتگان و افكندن ترس در دل دشمنان انجام شد. ١ اگر اين آيه مستقل باشد [نه ادامه آيه قبل‌] خداوند در مقام منت نهادن بر مؤمنان است كه آن پيروزى شگفت‌آور را با امداد فرشتگان ارزانى‌شان كرد. ٢ و لقد نصركم اللّه ببدر ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٢٨.* ٢. الميزان ٤/ ٧.
٢. پيروزى مسلمانان در جنگ بدر به رغم توان فيزيكى كمتر: جمله «و أنتم اذلّه» حال براى جمله ما قبل است و مراد از آن، داشتن عِدّه و عُدّه كمتر نسبت به دشمن و نداشتن تاب مقاومت در مقابل دشمن است. ١ مسلمانان در جنگ بدر ٣١٣ نفر [با تجهيزات كم‌] و مشركان حدود ١٠٠٠ نفر [با تجهيزات انبوه‌] بودند ٢؛ با اين حال خداوند آنان را بر دشمنان پيروز كرد.
و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم أذلّة ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٢٨؛ الكبير ٨/ ٢٠٩.* ٢. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٢٨.
٣. برخوردارى از نصرت الهى در جنگ بدر، عامل پرهيز از سستى در جنگ احد: از سياق آيه استفاده مى‌شود كه در تكميل سرزنش و توبيخ آيه قبل است و مانند جمله «واللّه وليّهما» در آيه قبل، معناى حال را افاده مى‌كند. بنابراين، معناى آيه اين است كه سزاوار نيست [در جنگ احد] از خود سستى نشان دهيد؛ در حالى كه خداوند شما را در جنگ بدر با آنكه ضعيف بوديد، يارى كرد. ١ به سخن ديگر، خداوند در اين آيه دو گروه [: طائفتان‌] از پيكارگران احد را سرزنش مى‌كند كه چرا به رغم مشاهده يارى الهى‌