دشمنان:
شيوه‌هاى برخورد با ٧ شكست:
عوامل ٣ صلح:
شرايط ٦ مجاهدان:
تشويق ٨ وَ إِذَا تَوَلى‌ سَعَى‌ فىِ الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَ يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لَا يحِبُّ الْفَسَادَ (٢٠٥)
و چون [برگردد يا] رياستى يابد كوشش مى‌كند كه در زمين فساد نمايد و كشت و نسل را نابود سازد، و خداوند تباهكارى را دوست ندارد.
اين آيه در ارتباط با آيه پيش از خود و در باره منافقانى است كه در گفتار اظهار دوستى مى‌كنند و دشمنى خود با اسلام را در دل پنهان مى‌دارند، امّا خداوند آنان را سخت‌ترين دشمنان مى‌نامد. به گفته برخى مفسران به نقل از ابن عباس، آيه مورد بحث در باره «سريه رجيع» نازل شده است. در اين سريه، تعدادى از مسلمانان كه به دستور پيامبر (ص) براى تبليغ به اطراف مدينه اعزام شده بودند، با يك توطئه ناجوانمردانه به شهادت رسيدند. ١ ١. الكبير ٥/ ١٩٧.
١. مشروع نبودن حكومت منافقان جنگ‌طلب: بنا بر يك احتمال، مراد از «اذا تولّى» حكومت كردن است. بنابراين، منافقان هرگاه به حكومت دست يازند، جز به گسترش ستم و فساد و خرابى و كشتار انسان‌هاى بى‌گناه نمى‌پردازند. ١ بر اساس روايتى از امام صادق (ع) مراد از «الحرث»، «دين» و مراد از «النسل»، «مردم» هستند. از اين رو، منافقان پس از دستيابى به قدرت، دين و ارزش‌هاى دينى و مردم ديندار را تباه و نابود مى‌سازند. ٢ خداوند متعال چنين حكومتى را