جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٤٦
ليكن وجود سستايمانان و كسانى كه به حقيقت اسلام ترديد داشتند، هم در ميان مسلمانان متصور است و هم در ميان مشركان. به هر حال، سخن كسانى كه مىگويند اينان در مدينه بودند و همراه پيامبر به جنگ نيامدند، صحيح نيست. ١ اذ يقول المنافقون و الذين فى قلوبهم مرض ١. الميزان ٩/ ٩٩ و ١٠٩.
٢. مجاهدان بدر، افرادى مغرور و فريبخورده از نظر منافقان و بيماردلان: منافقان و بيماردلان حاضر در جنگ بدر، در حالى كه مؤمنان را با انگشت تحقير نشانه مىرفتند، مىگفتند: اينان را دينشان فريفته و مغرور كرده است؛ زيرا اگر جز اين بود، در اين خطرگاه آشكار گام نمىنهادند و با اين عِدّه و عُدّه اندك در برابر قريش پرتعداد و مجهز و نيرومند صفآرايى نمىكردند. ١ اذ يقول المنافقون ... غرّ هؤلاء دينهم ١. الميزان ٩/ ٩٩.
٣. تأثير دين در حضور مؤمنان اندك براى جنگ با دشمن انبوه از ديدگاه منافقان و بيماردلان: «غرّ هؤلاء دينهم» كه سخن منافقان و سستايمانهاست، بيانگر اين است كه آنان نيز حضور مؤمنان در كارزار بدر را، برخاسته از انديشه دينى ايشان مىدانستند. ١ اذ يقول المنافقون ... غرّ هؤلاء دينهم ١. راهنما ٦/ ٥١٧.
٤. اشتباه منافقان و بيماردلان در نسبت دادن غرور و فريبخوردگى به مجاهدان بدر: منافقان و بيماردلان، عوامل حقيقى پيروزى و شكست را درك نمىكردند و تنها، به ظواهر (انبوهى مشركان و اندكى مسلمانان) مىنگريستند و از نيروى ايمان و توكل به خدا بىخبر بودند. از اين رو، گمان مىكردند كه مؤمنان فريب خورده، به دين خود مغرور شده و خود را در معرض هلاكت قرار دادهاند. ١ خداوند متعال با جمله «و من يتوكل علىاللّه فإن اللّه عزيز حكيم» بيان مىكند كه آنان، خود، مغرورند ٢ و در گفتار خود دچار اشتباه شدهاند؛ زيرا مؤمنان مغرور و فريفته نشدهاند، بلكه به خدا توكل كردهاند، حقيقت تأثير را به او نسبت دادهاند و به قدرت و قوت او تكيه نمودهاند، و بىگمان كسى كه به خدا توكل كند، خدا او را كفايت مىكند؛