جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٧٩
به معناى قوت يافتن و غلبه و تسلط بر دشمن است. برخى اين عبارت را به مبالغه در كشتن افراد دشمن معنا كردهاند، ١ امّا اين، تنها، سببى از اسباب غلبه و تسلط بر دشمن است. گاه اين غلبه و تسلط با آمادگى رزمى و تهيه عِدّه و عُدّهاى تحقق مىيابد كه دشمن را مىترساند. ٢ اين آيه مسلمانان را متوجه يك نكته حساس جنگى مىكند و آن اينكه هيچ گاه پيش از شكست كامل دشمن نبايد به فكر گرفتن اسير باشند؛ زيرا مشغول شدن به گرفتن اسير و انتقال آنان به يك محل مناسب، جنگجويان را از اصل هدف جنگ باز مىدارد و چه بسا به دشمن زخم خورده امكان مىدهد كه حملات خود را تشديد كند و جنگجويان را در هم بكوبد. ٣ ما كان لنبىّ أن يكون له اسرى حتّى يثخن فى الارض ١. الكبير ١٥/ ٢٠١.* ٢. المنار ١٠/ ٨٤.* ٣. نمونه ٧/ ٢٤٤.
٢. جواز گرفتن اسير پس از تسلط كامل بر دشمن: واژه «حتّى» براى بيان انتهاى هدف است. از اين رو، عبارت «ما كان ... حتى يثخن فى الارض» دلالت مىكند كه پس از تسلط بر دشمن، مىتوان به گرفتن اسير اقدام كرد. ١ ما كان لنبىّ أن يكون له اسرى حتّى يثخن فى الارض ١. الكبير ١٥/ ٢٠١.
٣. نكوهش گرفتن اسير براى دستيابى به فديه و مال دنيا: مراد از «عرض الدنيا» مال دنيا است كه در معرض زوال و نابودى است. خطاب «تريدون عرض الدنيا» متوجه مسلمانان است، نه پيامبر (ص)؛ زيرا آنها تمايل داشتند كه از اسيران فديه بگيرند. ١ از سياق آيه استفاده مىشود كه سرزنش، به گرفتن اسير مربوط مىشود؛ همچنان كه جمله «لَمَسَّكم فيما اخذتم عذاب عظيم» در آيه بعد نيز اين معنا را تأييد مىكند؛ زيرا آنچه مسلمانان به هنگام نزول اين آيات گرفته بودند، اسيربود، نه بهاى آن، و اينكه خداوند همه را مورد خطاب و سرزنش قرار داد، براى آن است كه اكثر شركتكنندگان در جنگ بدر به پيامبر پيشنهاد دادند كه از اسيران فديه بگيرد. ٢ تريدون عرض الدنيا ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ٨٥٨.* ٢. الميزان ٩/ ١٣٥- ١٣٦.