ذالِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلامٍ لِلْعَبِيدِ (٥١)
اين [كيفر] دستاوردهاى پيشين شماست، و [گرنه‌] خدا بر بندگان [خود] ستمكار نيست.
اين آيه تتمه گفتارى است كه خداوند در آيه قبل از ملائكه حكايت نمود و يا اشاره است به مجموع رفتار و گفتار ملائكه با كافران، ١ و چون آيه قبل در باره كشته شدگان مشرك در جنگ بدر بود، اين آيه نيز در باره آنان است.
١. الميزان ٩/ ١٠٠.
١. كيفر كافران ستيزه‌گر به هنگام مرگ و پس از آن در آخرت، نتيجه اعمال آنان: معناى جمله «ذلك بما قدّمت ايديكم» يا اين است كه شما را به خاطر اعمالى كه پيش فرستاديد، با آتش سوزان عذاب مى‌كنيم و يا اين است كه به خاطر اعمالى كه پيش فرستاديد، [هنگام مرگ‌] به صورت و پشت شما مى‌زنيم و [در آخرت‌] به شما آتش سوزان مى‌چشانيم. ١ مراد از «ما قدّمت ايديكم»، كفر و ستمى است كه مشركان در دنيا كسب كردند و به آخرت پيش فرستادند؛ خواه گفتار و خواه كردار؛ خواه از دست آنان صادر شده باشد يا پاها يا ديگر حواس و يا عقل، و چون بيشتر اعمال بدنى با دست انجام مى‌شود، همه اعمال و گفتار پيش فرستاده شده را مجازاً به دست نسبت داده است. ٢ ذلك بما قدّمت ايديكم‌ ١. الميزان ٩/ ١٠٠.* ٢. المنار ١٠/ ٣٥.
٢. گرفتار نشدن كافران ستيزه‌گر به عذاب الهى، ستمى از جانب خدا بر بندگان مؤمن: اين برداشت مبتنى بر اين است كه جمله «أن اللّه ...» عطف بر «ما قدّمت» و بيانگر علتى ديگر براى گرفتار شدن كافران به عذاب حريق باشد.
بر اين اساس، مفهوم آيه چنين مى‌شود: اگر خدا كفرپيشگان را عذاب نكند، ستم كرده است، و چون عذاب نكردن آنان ستمى به خود آنان نيست، بايد گفت كه اين ستم‌