و [ياد كن‌] هنگامى را كه شيطان اعمال آنان [: مشركان‌] را برايشان بياراست و گفت: امروز هيچ كس از مردم بر شما پيروز نخواهد شد و من پناه شما هستم. پس هنگامى كه دو گروه، يكديگر را ديدند، [شيطان‌] به عقب برگشت و گفت: من از شما بيزارم، من چيزى را مى‌بينم كه شما نمى‌بينيد، من از خدا بيمناكم و خدا سخت‌كيفر است.
در اين آيه، سخن از حمايت نافرجام شيطان از مشركان در جنگ بدر است كه در چگونگى آن اختلاف است. برخى معتقدند كه شيطان در روز بدر به صورت انسانى (سراقة بن مالك از سرشناسان قبيله بنى كنانه كه با مشركان اختلاف داشتند) مجسم شد و آنان را به جنگ با مسلمانان تشويق كرد.
برخى نيز بر آن‌اند كه شيطان به وسيله وسوسه، اين كار را انجام داد. ١ دسته دوم بر قول خود اصرار دارند و دليل آن را ضعف سند روايات و بى‌اعتبارى مدارك تاريخى قول نخست مى‌دانند، در حالى كه اصل احتمال نخست، محال نيست. پس هيچ دليلى وجود ندارد كه بر انكار آن اصرار بورزيم و هر چند بر اثبات آن نمى‌شود اصرار كرد، امّا با ظاهر آيه سازگارتر است. ٢ ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ٨٤٤؛ الكبير ١٥/ ١٧٤.* ٢.
الميزان ٩/ ٩٨- ٩٩ و ١٠٩.
١. تشويق و تشجيع مشركان به جنگ با مسلمانان در بدر به وسيله شيطان: شيطان با وسوسه اينكه فلان عمل نيك و زيباست، آن را در نظر انسان مى‌آرايد تا از آن لذت ببرد و بدان توجه كند؛ به گونه‌اى كه فرصت انديشيدن در عواقب سوء آن را نيابد. جمله «لا غالب لكم اليوم» يا تفسير جمله «اذ زيّن لهم الشيطان اعمالهم» است يا تكميل كننده آن.
در صورت نخست، مراد از اعمال، نتايج آن يعنى نيرو، سلاح، تجهيزات و لشكرى است كه مشركان فراهم كرده بودند و در صورت دوم، مراد از اعمال، نفس اعمال آنان يعنى گمراهى و دشمنى با خدا و رسول و غرق شدن در ظلم و فسق است. در اين صورت، معناى آيه اين است كه شيطان با وسوسه و گفتن جمله «لا غالب لكم اليوم» مشركان را در تصميم جنگ با مسلمانان تشويق و