سستى:
آثار ٤ شكست:
عوامل ٤ فرمانده:
آثار تمرد از ٤ مجاهدان:
تحليل نادرست از جنگ احد ٢، ٣ وَ مَا أَصابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ (١٦٦)
و روزى كه [در احد] آن دو گروه با هم برخورد كردند، آنچه به شما رسيد، به اذن خدا بود [تا شما را بيازمايد] و مؤمنان را معلوم بدارد.
١. شكست مسلمانان در جنگ احد، منوط به اذن الهى: مصيبت و شكستى كه در جنگ احد به مسلمانان وارد شد، به اذن خداوند متعال بود. بى‌گمان، مراد از اذن خداوند، اجازه دادن و مباح كردن نيست؛ زيرا كشتن مسلمانان از گناهان بزرگ است و خداوند هرگز انجام گناهان را مباح نمى‌كند. ١ بنا بر اقوال مختلف، مراد از اذن الهى، علم، امر، عقوبت، تخليه (رها كردن مسلمانان به حال خود و مانع شكست آنها نشدن)، سنت، اراده و مشيّت الهى است. ٢ از آنجا كه آيه درصدد تسكين قلوب مسلمانان است، قول اخير يعنى اراده و مشيّت الهى ترجيح دارد. ٣ و ما اصابكم ... فبإذن اللّه‌ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٧٧- ٨٧٨.* ٢. المنار ٤/ ٢٢٦- ٢٢٧؛ الكبير ٩/ ٨٣- ٨٤؛ فى ظلال ٢/ ١٤٠- ١٤١.* ٣. الكبير ٩/ ٨٤.
٢. حوادث جنگ احد، نفى كننده انديشه جبر و تفويض: خداوند متعال در آيه قبل، شكست در جنگ احد را به عملكرد بد مسلمانان و در اين آيه، به مشيّت و اراده خود نسبت داد و اين بدان معناست كه افعال بندگان در عين استناد به خود آنان، در حيطه مشيّت و اراده الهى است. ١ و ما اصابكم ... فبإذن اللّه‌