وَ لَا تَهِنُواْ وَ لَا تحْزَنُواْ وَ أَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ (١٣٩)
و اگر مؤمنيد، سستى مكنيد و غمگين مشويد، كه شما برتريد.
در شأن نزول اين آيه آمده است:
پيامبر اكرم (ص) پس از جنگ احد يارانش را با آنكه مجروح بودند به تعقيب مشركان فراخواند و فرمود: تنها، كسانى كه ديروز در احد با ما بودند، بيايند. اين فرمان بر مسلمانان گران آمد. آنگاه خداوند اين آيه را نازل كرد و آنان را از سستى در تعقيب دشمن برحذر داشت. برخى نيز اين آيه را در باره جنگ احد دانسته‌اند ١، امّا از آنجا كه آيه بعد مربوط به واقعه بعد از جنگ احد (جنگ حَمراءُ الاسد) و درصدد بيان علت سستى و اندوه مسلمانان- كه در اين آيه مورد نهى قرار گرفته- مى‌باشد ٢، در اينجا قول نخست ترجيح داده شده است.
١. مجمع‌البيان ١- ٢/ ٨٤٣.* ٢. الميزان ٤/ ٢٧- ٢٨.
١. ناكامى و آسيب‌ديدگى، عامل تضعيف روحيه پيكارگران احد پس از بازگشت از نبرد: به قرينه آيه بعد [: إِن يمسسكم قرح ...]، عامل سستى و اندوه پيكارگران جنگ احد [پس از بازگشت از نبرد] مجروح شدن تعدادى و شهيد شدن هفتاد تن از سران و شجاعان مسلمان در اين جنگ ونيز وقوع اين ناكامى و آسيب‌ها در داخل سرزمينشان بوده است. همچنين جمله «و انتم الاعلون» كه در مقام تعليل است، به تحقق و وقوع سستى و اندوه و نه فرضى و مورد انتظار بودن آن اشاره دارد. ١ و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون‌ ١. الميزان ٤/ ٢٧.
٢. ضرورت پرهيز مجاهدان از سستى و اندوه پس از ناكامى و آسيب‌ديدگى در نبرد: خداوند متعال در اين آيه مجاهدان را از سستى ورزيدن در امر جهاد و اندوهگين شدن براى مجروح شدن و نيز كشته شدن همرزمان نهى مى‌كند. ١ برخى گفته‌اند: مراد اين است كه به دليل شكست، سستى نورزيد و به خاطر از دست دادن غنيمت اندوهگين نباشيد. ٢ و لا تهنوا و لا تحزنوا ١. الكبير ٩/ ١٣؛ مجمع البيان ١- ٢/ ٨٤٣.* ٢. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٤٣.