٣. صبر و تقوا از عوامل ايمنى مسلمانان در برابر توطئه كافران: اين آيه دلالت دارد كه ايمنى مسلمانان از كيد و توطئه كافران، مشروط به صبر و تقواى آنان است ١؛ بدين معنا كه اگر مسلمانان بر اذيت و آزار آنان و در جهاد فى سبيل الله صبر پيشه كنند و با طاعت خداوند و ترك گناهان تقوا داشته باشند، هيچ‌گونه ضررى- چه اندك و چه زياد- از ناحيه كافران به آنان نخواهد رسيد. ٢ و إن تصبروا و تتّقوا لا يضرّكم كيدهم شيئاً ١. الميزان ٣/ ٣٨٧.* ٢. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٢٣.
٤. توجه به احاطه خداوند بر عملكرد كافران، عامل تقويت روحيه مسلمانان: جمله «إن الله ...»، افزون بر بيان احاطه علمى خداوند بر عملكرد كافران، براى اين هدف نيز بيان شده است كه مبادا مسلمانان پس از افشا شدن كينه‌توزى كافران نسبت به آنان، مضطرب شوند و روحيه خود را از دست بدهند. ١ إن تمسسكم ... إنّ اللّه بما يعملون محيط ١. راهنما ٣/ ٣٨.
امنيت:
عوامل ايجاد ٣ تقويت روحيه:
عوامل ٤ دشمنان:
راه‌هاى شناخت ١، ٢ كافران:
عوامل ناخشنودى ١؛ عوامل خشنودى ٢؛ نشانه‌هاى ١، ٢ مسلمانان:
آثار پيروزى ١؛ آثارشكست ٢ وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقاعِدَ لِلْقِتَالِ وَ اللَّهُ سمِيعٌ عَلِيمٌ (١٢١)
و [ياد كن‌] زمانى را كه [در جنگ احد] بامدادان از پيشِ كسانت بيرون آمدى [تا] مؤمنان را براى جنگيدن، در مواضع خود جاى دهى، و خداوند، شنواى داناست.