هنگامى كه مسلمانان كارآزموده و داراى ايمانى قوى هستند، اين نسبت تا ده برابر افزايش مى‌يابد. بنابراين، دو حكم مذكور در دو آيه، مربوط به دو گروه مختلف و در شرايط متفاوت است. ١ ١. نمونه ٧/ ٢٣٨- ٢٣٩.
١. ضعف روحى، عامل كاهش توان رزم: مراد از ضعف در عبارت «علم انّ فيكم ضعفاً»، ضعف در صفات روحى است كه از ضعف ايمان ناشى مى‌شود؛ زيرا، تنها، از ايمان به حق است كه همه صفات نيك پيروزى‌آفرين مانند شجاعت، صبر و رأى صائب سرچشمه مى‌گيرد. دليل اينكه ضعف در نفرات و تجهيزات جنگى مراد نيست، اين است كه مسلمانان در زمان پيامبر (ص) از اين لحاظ رو به قوت بودند. ١ ضعف روحى مسلمانان نيز از آن رو بود كه افرادى ضعيف به لحاظ بصيرت و يقين به جمع آنان پيوستند. ٢ بنابراين، از آيه استفاده مى‌شود كه ضعف روحى باعث كاهش توان رزم است.
الآن خفّف اللّه عنكم و علم أنّ فيكم ضعفاً ١. الميزان ٩/ ١٢٣.* ٢. مجمع البيان ٣- ٤/ ٨٥٦.
٢. لزوم پايدارى صد مؤمن در برابر دويست كافر و هزار مؤمن در برابر دو هزار كافر تا تحقق پيروزى بر آنان: ١ ظاهر عبارت «الآن خَفَّف اللَّه عنكم»- چنان كه گفته شده است- اين است كه اين آيه همچون آيه قبلى در مقام بيان حكم تكليفى است؛ زيرا تخفيف هنگامى است كه قبلًا تكليفى در ميان باشد. از اين رو، لفظ، خبر است، ولى منظور از آن امر است. نتيجه آيه نخست اين است كه يك نفر مؤمن بايد در مقابل ده كافر ايستادگى كند و نتيجه اين آيه اين است كه اينك خداوند تخفيف داده و از اين پس بايد يكى از شما در برابر دو كافر پايدارى ورزد. ٢ از امام صادق (ع) نيز روايت شده است كه خداوند ابتدا بر مؤمنان واجب كرد كه يك نفر از آنان با ده تن از مشركان بجنگد، امّا بعد رحمت خود را شامل آنان كرد و جنگيدن يك مؤمن در برابر دو مشرك را فرض نمود و حكم قبلى را تخفيف داد. ٣ الآن خفّف اللّه عنكم ... فإن يكن منكم مائة صابرة يغلبوا مائتين ...
١. راهنما ٦/ ٥٥٩.* ٢. الميزان ٩/ ١٢٥.* ٣.
نورالثقلين ٣/ ٥٩.