جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٢٧
درميدان نبرد حاضر شويد]، در انجام وعده خود اختلاف مىكرديد، ولى [همه اينها] براى آن بود كه خداوند كارى را كه مىبايست انجام شود، تحقق بخشد تا آنها كه هلاك [و گمراه] مىشوند، از روى اتمام حجّت باشد، و آنها كه زنده مىشوند [و هدايت مىيابند]، از روى دليلِ روشن باشد، و خداوند شنوا و داناست.
١. برترى نظامى مشركان نسبت به مسلمانان در جنگ بدر به لحاظ محل استقرار: «عدوه» به معناى طرف بلند بيابان است. «دنيا» مؤنث «ادنى» به معناى نزديكتر و «قصوى» مؤنث «اقصى» به معناى دورتر و مراد از نزديكى و دورى نسبت به مدينه است. «عدوة القصوى»، محل استقرار مشركان قريش در جنگ بدر، داراى آب و زمين سفت بود و «عدوة الدنيا»، محل استقرار سپاه اسلام در اين جنگ، زمينى بىآب و شنزار بود كه گامهاى مجاهدان در آن فرو مىرفت. ١ از اين رو، از آيه مىتوان استفاده كرد كه محل استقرار قريش به لحاظ نظامى نسبت به محل استقرار مجاهدان برترى داشته است؛ به ويژه اينكه به نظر مىرسد آيه در مقام امتنان بر مجاهدان بدر است.
اذ انتم بالعدوة الدنيا و هم بالعدوة القصوى ١. الميزان ٩/ ٩١- ٩٢؛ مجمع البيان ٣- ٤/ ٨٣٩؛ الكبير ١٥/ ١٦٧- ١٦٨.
٢. كاروان تجارى قريش، دور از دسترس مسلمانان: مراد از «ركب» (جمع راكب) كاروان تجارى قريش به سرپرستى ابوسفيان است كه مسلمانان براى برخورد با آن [و گرفتن اموال آن] از مدينه خارج شده بودند. جمله «و الركب اسفل منكم» حاليه است؛ يعنى شما در عدوة الدنيا و مشركان در عدوة القصوى مستقرشده بوديد؛ در حالى كه كاروان تجارى قريش پايينتر از مكان شما در ساحل دريا قرار داشت. بيان اين جمله، از آن رو است كه اين كاروان علت رويارويى مسلمانان و مشركان در منطقه بدر بود و اگر مسلمانان مىدانستند كه ابوسفيان راه ساحل دريا را در پيش گرفته، او را تعقيب مىكردند و ديگر جنگى ميان مسلمانان و مشركان رخ نمىداد. ١ و الرّكب اسفل منكم ١. المنار ١٠/ ١٨.