١. سركوبى و شكست مشركان در بدر، عقوبت دنيوى آنان: «كم» در «ذلكم» خطاب به مشركان و «ذا» اشاره به سركوبى و شكست آنان در جنگ بدر دارد.
«ذلكم» مبتدا و خبر آن به قرينه فراز بعد يعنى «و أن للكافرين ...»، «عقابكم فى الدنيا» است. ١ ذلكم فذوقوه و أنّ للكافرين عذاب النار ١. راهنما ٦/ ٤٤٠.
٢. ناچيز بودن عقوبت مشركان ستيزه‌جو در دنيا نسبت به عقاب آنان در آخرت: خطاب چشيدن عقوبت دنيوىِ كشته و اسير شدن به مشركان در عبارت «ذلكم فذوقوه» در مقابل اخبار از عذاب آنان در آخرت با عبارت «أنّ للكافرين عذاب النار»، مى‌رساند كه عقوبت دنيوى نسبت به عذاب مشركان به وسيله آتش دوزخ در آخرت ناچيز است. ١ ذلكم فذوقوه و أنّ للكافرين عذاب النار ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ٨٠٩؛ الكبير ١٥/ ١٣٦.
جنگ بدر: ١ شكست: ١ كافران:
كيفر ١، ٢ يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُواْ زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ (١٥)
اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، هرگاه [در ميدان نبرد] به كافران برخورد كرديد كه [به سوى شما] روى مى‌آورند، به آنان پشت مكنيد.
١. حرمت فرار از مقابل دشمن: «زحف» به معناى نزديك شدن تدريجى است و در اين آيه، يا «حال» است براى «الذين كفروا» يا براى فاعلِ «لقيتم» يعنى مؤمنان. ١ در صورت نخست، مفاد آيه، نهى از فرار مؤمنان است؛ هنگامى كه كافران به سوى آنان مى‌آيند [: جهاد دفاعى‌]، و در صورت دوم، نهى از فرار مؤمنان است؛ هنگامى‌كه به‌سوى كافران مى‌روند [: جهاد ابتدايى‌] ٢؛ هر چند احتمال نخست ترجيح‌