٢. ترس، عامل دوستى منافقان با يهود و نصارى‌: منافقان در توجيه دوستى و همكارى با يهود و نصارى‌ مى‌گويند:
«نخشى أن تصيبنا دائرة». دو معنا براى اين عبارت محتمل است: نخست، از اين مى‌ترسيم كه قدرت به دست دشمنان مسلمانان بيفتد و در آن صورت، نيازمند يارى يهود و نصارى‌ باشيم و دوم، از حوادث ناگوار روزگار مانند قحطى و خشكسالى و محروم شدن از مواد غذايى كاروان‌هاى آنان مى‌ترسيم. ١ فترى الذين فى قلوبهم مرض ... يقولون نخشى أن تصيبنا دائرة ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ٣١٩.
٣. مژده خداوند به پيروزى مسلمانان بر دشمنان: كاربرد واژه «عسى» در باره خداوند به منزله وعده و مژده قطعى است. از اين رو، عبارت «فعسى الله أن يأتى بالفتح» متضمن وعده پيروزى پيامبر (ص) و مسلمانان بر دشمنانشان است. ١ فعسى اللّه أن يأتى بالفتح‌ ١. الكبير ١٢/ ١٦- ١٧.
٤. پيروزى بر دشمن، از جانب خداوند: عبارت «فعسى الله أن يأتى بالفتح» مى‌رساند كه پيروزى بر دشمن از جانب خداوند به مسلمانان ارزانى مى‌شود. ١ فعسى اللّه أن يأتى بالفتح‌ ١. نور ٣/ ١١٤.
٥. پيروزى مسلمانان، موجب شرمسارى منافقان: عبارت «فيصبحوا ...» تفريع جمله «فعسى الله ...» است. از اين رو، شرمسارى منافقان نتيجه پيروزى مسلمانان بر دشمنانشان است. در باره شرمسارى منافقان دو احتمال است: نخست، تا منافقان از دوستى با يهود و رساندن اخبار مسلمانان به آنان شرمسار گردند، و دوم، تا منافقان از كفر و نفاق خود پشيمان شوند. ١ فعسى اللّه ... فيصبحوا على ما اسرّوا فى انفسهم نادمين‌ ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ٣١٩- ٣٢٠.
پيروزى:
بشارت ٣؛ منشأ ٤؛ آثار ٥