يَأَيهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا ضرَبْتُمْ فىِ سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُواْ وَ لَا تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا فَعِندَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذالِكَ كُنتُم مِن قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُواْ إِنَّ اللَّهَ كانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (٩٤)
اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هنگامى كه در راه خدا گام مى‌زنيد [و به سفرى براى جهاد مى‌رويد]، تحقيق كنيد؛ و به خاطر اينكه سرمايه ناپايدار دنيا [و غنايمى‌] به‌دست آوريد، به كسى كه اظهار اسلام مى‌كند نگوييد: مسلمان نيستى؛ زيرا غنيمت‌هاى فراوانى [براى شما] نزد خداست. شما قبلًا چنين بوديد؛ و خداوند بر شما منت نهاد [و هدايت شديد]. پس [به شكرانه اين نعمت بزرگ‌] تحقيق كنيد. خداوند به آنچه انجام مى‌دهيد، آگاه است.
براى اين آيه شأن نزول‌هاى متعددى نقل شده است. ١ در يكى از آنها آمده است:
پيامبر (ص)، اسامة بن زيد را به همراه گروهى عازم سريه‌اى كرد. اينان به مردى مسلمان برخوردند كه به آنان گفت: «السلام عليكم، لا اله الّا الله، محمد رسول الله»، اما اسامه او را كشت و مسلمانان گوسفندانش را با خود بردند. آنگاه اين آيه نازل شد. ٢ اين شأن نزول با جزئيات بيشتر نيز نقل شده است. ٣ ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ١٤٤؛ الكبير ١١/ ٣.* ٢.
مجمع البيان ٣- ٤/ ١٤٤.* ٣. نورالثقلين ٢/ ١٢٨.
١. لزوم تحقيق مجاهدان در باره اسلام و كفر نيروهاى مقابل: مقيّد شدن «ضرب»- كه به معناى سير در زمين و مسافرت است- به «فى سبيل الله»، دلالت مى‌كند كه مراد از آن، خروج براى جهاد است. مراد از «تبيين» نيز به قرينه جمله «و لا تقولوا لمن القى اليكم السلام لست مؤمنا» تمييز و تشخيص دادن مؤمن از كافر است. ١ به سخن ديگر، متعلق «فتبينوا» به قرينه جمله ياد شده، كفر و ايمان افرادى است كه مسلمانان به هنگام جهاد با آنان‌