* فَمَا لَكمْ فىِ المُنافِقِينَ فِئَتَينِ وَ اللَّهُ أَرْكَسَهُم بِمَا كَسَبُواْ أَ تُرِيدُونَ أَن تَهْدُواْ مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ مَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَن تجِدَ لَهُ سَبِيلًا (٨٨)
شما را چه شده است كه در باره منافقان دو دسته شده‌ايد؟ با اينكه خدا آنان را به [سزاى‌] آنچه انجام داده‌اند، سرنگون كرده است. آيا مى‌خواهيد كسى را كه خدا در گمراهى‌اش وانهاده است به راه آوريد؟ و حال آنكه هر كه را خدا در گمراهى‌اش وانهد، هرگز راهى براى [هدايتِ‌] او نخواهى يافت.
در شأن نزول اين آيه اختلاف است.
برخى برآن‌اند كه گروهى از مكّيان به مدينه آمده، اظهار اسلام نمودند و چون مدينه را بد آب و هوا و ناسازگار يافتند، به مكه بازگشته، دوباره شرك را آشكار كردند. آنگاه با كالاهاى مشركان عازم يمامه شدند.
مسلمانان خواستند با آنان بجنگند، امّا اختلاف پيدا كردند؛ برخى گفتند با آنان نمى‌جنگيم؛ چون مؤمن‌اند و برخى گفتند [مى‌جنگيم چون‌] آنان مشرك‌اند. آنگاه اين آيه نازل شد. اين شأن نزول از امام باقر (ع) روايت شده است. برخى معتقدند كه چون منافقان از جنگ احد تخلف كردند [و به مدينه بازگشتند]، ياران پيامبر (ص) در باره آنان اختلاف كردند؛ گروهى گفتند با آنان مى‌جنگيم و گروهى گفتند نمى‌جنگيم. آنگاه اين آيه نازل شد. ١ شأن نزول اخير به قرينه آيه بعد كه در آن سخن از لزوم هجرت منافقانِ يادشده است، مردود دانسته شده است. ٢ ١. مجمع البيان ٣- ٤/ ١٣٢- ١٣٣.* ٢. الكبير ١٠/ ٢١٨- ٢١٩.
١. سرزنش مسلمانان صدر اسلام به دليل اختلاف وترديد در جهاد با كافران منافق: اين آيه، متفرع بر زمينه‌چينى قبلى يعنى آيه «من يشفع شفاعه» [: آيه ٨٥ سوره نساء] است و معناى آن اين است:
وقتى شفاعت ناپسند سهمى از زشتى خود را به شفيع مى‌دهد، پس اى مؤمنان شما را چه مى‌شود كه در باره منافقان دو دسته شده‌ايد؟ دسته‌اى خواهان جنگ با آنان‌اند و