در شأن نزول اين آيه اختلاف است.
برخى مى‌گويند: تعدادى از يهوديان پس از جنگ احد به حذيفة بن يمان و عمار بن ياسر گفتند: آيا نديديد چه بر سرتان آمد؟
اگر بر حق بوديد، شكست نمى‌خورديد.
پس به دين ما بگرويد كه براى شما بهتر است و ما از شما هدايت‌يافته‌تريم. عمار گفت: شكستن پيمان نزد شما چگونه است؟
گفتند: بسيار سخت و سنگين است. عمار گفت: من با محمد (ص) پيمان بسته‌ام تا زنده‌ام، كفر نورزم. حذيفه هم گفت: من به پروردگار بودن خداوند، دين بودن اسلام، راهنما بودن قرآن، قبله بودن كعبه و برادر بودن مؤمنان راضى‌ام. آنگاه نزد پيامبر آمدند و او را از اين گفت و گو آگاه كردند.
پيامبر فرمود: به خير و رستگارى نائل شديد. آنگاه اين آيه نازل شد. ١ برخى ديگر مى‌گويند: اين آيه در باره حُيَّى بن اخطب و برادرش ابى ياسر بن اخطب است. هنگامى كه پيامبر (ص) به مدينه هجرت نمود، اين دو نزد حضرت رفتند. پس از اين ديدار، از حُيَّى سؤال شد كه آيا او پيامبر است؟ پاسخ داد: او همان پيامبر است. سؤال شد: در باره او چه احساسى دارى؟ گفت:
دشمنى تا هنگام مرگ! حيّى كسى است كه پيمان خود با مسلمانان را نقض كرد و آتش جنگ احزاب را شعله‌ور ساخت. ٢ ١. الكبير ٣/ ٢٣٦.* ٢. مجمع البيان ١- ٢/ ٣٥٣.
١. لزوم هوشيارى در برابر توطئه‌هاى دشمن: اين آيه در مورد تلاش‌ها و تبليغات توطئه‌آميز اهل كتاب، به مؤمنان هشدار مى‌دهد ١؛ زيرا كسانى كه در دل آرزوى كفر آنان را دارند، در عمل از هيچ توطئه‌اى خوددارى نمى‌كنند. ٢ ودّ كثير من اهل الكتاب لو يردّونكم من بعد ايمانكم‌ ١. راهنما ١/ ٣٠١.* ٢. نور ١/ ٢٢٨.
٢. دشمنى اهل كتاب با مسلمانان به رغم روشن بودن حقانيّت اسلام نزد آنان: با آنكه اهل كتاب مى‌دانستند حضرت محمد (ص) فرستاده خدا و اسلام دين بر حق الهى است، ١ به دليل حسادت، با مسلمانان دشمنى مى‌كردند.
ودّ كثير من اهل الكتاب ... حسداً من عند انفسهم من بعد ما تبيّن لهم الحق‌ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٣٥٣.
٣. موقت بودن قانون عفو و گذشت از كافران توطئه‌گر: يهوديان پس از آنكه‌