در اينكه مراد از ضمير «هم» در جمله «و إن تصبهم ...» مسلمانان سست ايمان است يا منافقان و يا يهوديان، اختلاف است. ١ ١. الميزان ٥/ ٧- ٨؛ مجمع البيان ٣- ٤/ ١٢١.
١. تأكيد بر حتمى بودن مرگ، عامل تشويق به جهاد: «بروج مشيّده» بناهاى استوار و بلندى است كه براى در امان ماندن از شرّ دشمن، در قلعه‌ها مى‌سازند. مفهوم آيه اين است: مرگ سرنوشتى است كه همه شما بدان خواهيد رسيد؛ هر چند براى فرار از آن به محكم‌ترين پناهگاه‌ها پناه ببريد. از اين رو، نبايد دچار اين توهم شويد كه اگر در جنگ حاضر نمى‌شديد و جنگ بر شما واجب نشده بود، از مرگ در امان بوديد؛ زيرا مرگ شما در هر حال خواهد آمد. ١ أينما تكونوا يدرككم الموت و لو كنتم فى بروج مشيّدة ١. الميزان ٥/ ٧.
٢. تبليغات بر ضد فرماندهى پيامبر در جنگ: سياق آيه دلالت مى‌كند كه در اينجا مراد از «حسنه» پيروزى و غنيمت و مراد از «سيئه» كشته و مجروح شدن و شكست است. ١ مسلمانان سست ايمان [يا منافقان‌] از آن رو سيئه را به پيامبر نسبت مى‌دادند كه حضرت را به ضعف تدبير [و فرماندهى در جنگ‌] متهم سازند. ٢ و إن تصبهم حسنة يقولوا هذه من عند اللّه و إن تصبهم سيّئة يقولوا هذه من عندك‌ ١. الميزان ٥/ ٨؛ الكبير ١٠/ ١٨٨.* ٢. الميزان ٥/ ٨؛ مجمع البيان ٣- ٤/ ١٢١.
٣. مقابله با تبليغاتِ بر ضد فرماندهى پيامبر: خداوند متعال در اين آيه به پيامبر (ص) دستور مى‌دهد كه به كسانى كه او را به سوء تدبير متهم مى‌كنند، پاسخ دهد كه همه (پيروزى‌ها و شكست‌ها) از جانب خداست؛ زيرا اينها حوادثى‌اند كه خداوند آنها را نظم مى‌دهد و همه اشيا در هستى و بقاى خود و نيز حوادثى كه براى آنها پيش مى‌آيد، تحت فرمان خداوند هستند. در پايان نيز آنان را سرزنش مى‌كند كه به دليل جمود فكرى، نمى‌توانند اين حقيقت را درك كنند. ١ قل كلّ من عنداللّه فمال هؤلاء القوم لا يكادون يفقهون حديثاً ١. الميزان ٥/ ٨.
جنگ روانى:
بر ضد فرماندهى پيامبر ٢؛ مقابله با ٣ جهاد:
تشويق به ١