خداوند به اسرار منافقان [: والله اعلم ...]، دلالت مى‌كند كه آنچه از نفاق منافقان- در جنگ احد- براى مسلمانان بيان شد، تنها، بخشى از نفاق آنان بوده است. ١ واللّه اعلم بما يكتمون‌ ١. راهنما ٣/ ١٦٧.
امتحان:
با جنگ ١ جنگ احد: ١، ٤، ٧، ٨ جهاد:
اهميت ٣ دفاع:
وجوب ٢؛ آثار امتناع از ٥ منافقان:
ملاك تشخيص ١؛ بهانه‌جويى ٤؛ كفر ٦؛ افشاى‌نفاق درجنگ‌احد ٨ نفاق:
نشانه‌هاى ٥، ٧ الَّذِينَ قَالُواْ لِاخْوانهِمْ وَ قَعَدُواْ لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُواْ قُلْ فَادْرَءُواْ عَنْ أَنفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صدِقِينَ (١٦٨)
همان كسانى كه [خود در خانه‌] نشستند و درباره دوستان خود گفتند: اگر از ما پيروى مى‌كردند كشته نمى‌شدند. بگو: اگر راست مى‌گوييد مرگ را از خودتان دور كنيد.
١. سرزنش منافقان خانه‌نشين: منافقان در خانه نشستند و از يارى برادران نَسَبى خود كوتاهى كردند و در نتيجه، برادرانشان در احد به صورت فجيعى كشته شدند. خداوند متعال با انضمام واژه «اخوانهم» به جمله حاليه «و قعدوا»، آنان را به خاطر اين كوتاهى، به شدت سرزنش مى‌كند. ١ الذين قالوا لاخوانهم و قعدوا ١. الميز جهاد در آيينه قرآن(ج‌١) ١٨٢ سوره آل عمران‌ ان ٤/ ٦٠.
٢. تبليغات و جنگ روانى منافقان پس از جنگ احد: منافقان در جنگ احد، نه تنها از يارى مسلمانان خوددارى كردند،