جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٦٣
وَ مَا كانَ لِنَبىٍ أَن يَغُلَّ وَ مَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ ثُمَّ تُوَفى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَ هُمْ لَا يُظْلَمُونَ (١٦١)
و هيچ پيامبرى را نَسِزَد كه خيانت ورزد، و هر كس خيانت ورزد، روز قيامت با آنچه در آن خيانت كرده بيايد؛ آنگاه به هر كس [پاداش] آنچه كسب كرده، به تمامى داده مىشود و بر آنان ستم نرود.
شأن نزولهاى متعددى براى اينآيه بيان شده است. در يكى از آنها آمده است:
پس از پيروزىِ نخستين مسلمانان در جنگ احد، برخى تيراندازان محل مأموريت خود را براى جمعآورى غنيمت رهاكردند؛ با اين پندار كه مىترسيم پيامبر بگويد هر كه هر چه يافت، از آنِ اوست و غنايم را مانند جنگ بدر، تقسيم نكند. از اين رو، به جمع كردن غنايم پرداختند. پيامبر فرمود: «آيا پنداشتيد در غنايم خيانت مىورزيم و آنها را ميان شما تقسيم نمىكنيم؟» آنگاه اين آيه نازل شد. ١ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٧٢؛ المنار ٤/ ٢١٥.
١. منزه بودن ساحت پيامبران از هرگونه خيانت- از جمله در تقسيم غنايم-: پيامبرى با خيانت سازگار نيست ١ و شأن و ساحت پيامبر اكرم از هرگونه خيانت به خداوند و مردم [از جمله خيانت در تقسيم غنايم] به دور است. ٢ تنزيه شأن پيامبران از خيانت كه از تعبير «ما كان لنبىّ ...» به دست مىآيد، بليغتر از نفى فعل خيانت از آنان است. ٣ ما كان لنبىّ أن يغلّ ١. الكبير ٩/ ٧١.* ٢. الميزان ٤/ ٥٧.* ٣. المنار ٤/ ٢١٥.
٢. لزوم امانتدارى در تقسيم غنايم جنگ: علت اينكه در اين آيه، تنها، منزه بودن ساحت پيامبر از خيانت بيان شد، با آنكه خيانتورزى بر هيچ امام و فرماندهاى جايز نيست، اين است كه وقتى پيامبر كه صاحب امر است، حقّ خيانت در غنايم را نداشته باشد، ديگران به طريق اولى چنين حقى نخواهند داشت. ١ و ما كان لنبىّ أن يغلّ ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٧٣.