جهاد در آيينه قرآن(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٥١
٤. دنياطلبى پيكارگران، موجب وسوسه شيطان براى فرارشان از ميدان نبرد: مراد از «بعض ما كسبوا»، دوست داشتن غنيمت و زندگى دنيا است. ١ با اين احتمال، معناى آيه اين است كه دنياطلبى پيكارگران احد موجب شد تا آنان در برابر وسوسه شيطان براى فرار از ميدان نبرد آسيبپذير گردند و در نتيجه، از صحنه كارزار فرار كنند.
إنّ الذين تولّوا منكم ... إنّما استزلّهم الشيطان ببعض ما كسبوا ١. مجمع البيان ١- ٢/ ٨٦٤.
٥. سستى و سرپيچى از دستور فرماندهى، موجب وسوسه شيطان در پيكارگران براى فرار از ميدان نبرد: بر اساس احتمال ديگر، مراد از «بعض ما كسبوا» سستى و سرپيچى برخى پيكارگران جنگ احد از فرمان پيامبر در حفاظت از تنگه كوه «عينين» است. اين نافرمانى، خود، زمينهاى شد تا شيطان آنها را براى فرار از ميدان نبرد وسوسه و گمراه كند؛ زيرا گناه، منشأ گناه ديگر است. ١ به سخن ديگر، اساس گناه، پيروى از هواى نفس است و نفس چون هواى گناهى را كرد، هواى امثال آن را نيز مىكند. ٢ إنّ الذين تولّوا منكم ... إنّما استزلّهم الشيطان ببعض ما كسبوا ١. الكبير ٩/ ٥٢.* ٢. الميزان ٤/ ٥٠.
٦. ارتكاب گناه، موجب وسوسه شيطان در پيكارگران براى فرار از ميدان نبرد: از ظاهر «ما كسبوا» استفاده مىشود كه مراد، گناهانى است كه پيكارگران مسلمان پيش از وقوع جنگ احد مرتكب شده بودند. ١ بنابراين، نفْس گناه- هر چند در عرصههاى ديگر جز جنگ- به شيطان اين امكان را مىدهد كه پيكارگران مسلمان را براى فرار وسوسه كند و فريب دهد.
برخى مفسران اين احتمال (مراد بودن گناهان گذشته از «ما كسبو») را اينگونه توضيح دادهاند كه شيطان گناهان گذشته آنان را به يادشان آورد و آنان از ترس اينكه با اين گناهان و بدون توبه كشته شوند، از ميدان نبرد گريختند. ٢ إنّ الذين تولّوا منكم ... إنما استزلّهم الشيطان ببعض ما كسبوا ١. الميزان ٤/ ٥١؛ مجمع البيان ١- ٢/ ٨٦٤.* ٢. الكبير ٩/ ٥١.