مسلمانان در جنگ احد شد. واژه «فَشَل» به معناى سستى و ضعفْ‌رأيى است. مراد از «تنازع فى الامر» اختلافى است كه در بين نگهبانان رخ داد؛ عبدالله بن جبير و تعداد اندكى از يارانش مى‌گفتند بايد همچنان در تنگه بمانيم و از آن محافظت كنيم. دسته ديگر مى‌گفتند بايد خود را به پيامبر و مسلمانان برسانيم و غنيمت جمع كنيم. مراد از «عصيتم»، نافرمانى دسته اخير از فرمان پيامبر و رها كردن مأموريت ياد شده است. ١ حتّى اذا فشلتم و تنازعتم فى الامر و عصيتم من بعد ما اراكم ما تحبّون‌ ١. الميزان ٤/ ٤٤؛ مجمع البيان ١- ٢/ ٨٥٩؛ الكبير ٩/ ٣٥- ٣٧.
٤. استوارى، يكدلى و پيروى از دستورات فرماندهى، از عوامل جلب اذن الهى براى پيروزى: واژه «باذنه» بيانگر اين است كه پيروزى‌ها در گرو اذن خداوند است و از اينكه مسلمانان در مرحله اول يعنى پيش از سستى، اختلاف و سرپيچى، اذن پيروزى داشتند و آنگاه كه سستى، اختلاف و سرپيچى نمودند، اين اذن برداشته شد، معلوم مى‌شود اذن الهى به پيروزى، منوط به عملكرد رزمجويان است. ١ اذ تحسّونهم بإذنه حتّى اذا فشلتم و تنازعتم فى الامر و عصيتم‌ ١. راهنما ٣/ ١١٧.
٥. پيروزى مجاهدان، منوط به اراده الهى: فاعل در واژه «أرى»، خداوند متعال است و مراد از «ما» در عبارت «ما تحبّون»، پيروزى است. ١ من بعد ما اراكم ما تحبّون‌ ١. راهنما ٣/ ١١٨.
٦. دنياطلبى، موجب سستى، اختلاف و سرپيچى از دستورات فرماندهى در جنگ: جمله «منكم مَن يريد الدنيا»، دليل جمله «اذا فشلتم و تنازعتم فى الامر و عصيتم» است. ١ بنابراين، معلوم مى‌شود دنياطلبى برخى مسلمانان در جنگ احد، موجب و زمينه‌ساز سستى، اختلاف و سرپيچى آنان از دستورات پيامبر بود.
حتّى اذا فشلتم و ... منكم من يريد الدنيا ١. راهنما ٣/ ١١٨.
٧. آخرت‌خواهى، موجب استوارى، اتحاد و پيروى از دستورات فرماندهى در جنگ: بنا بر اينكه دنياطلبى [: منكم‌