انگیزه سیاسی مأمون در ترویج مکتب ارسطوئی - حسینیبیان، سیدمهدی - الصفحة ٣٥ - عقل و شبهِ عقل
مِیکند هفت تا است که پنج تاِی آن ظاهر و آنها حواس خمسه ظاهرِی است و دو تاِی آن باطن و آن خِیال و وهم است که ِیکِی مُدرکِ صور و دِیگرِی مُدرکِ معانِی است. چه اِینکه مُفکرّه و حافظه و ذاکره از مشاعر ظاهره نِیستند، بلکه اعوان و شئون اِیشانند. هر نفس که متابعت هوِی کند و عقل را در متابعت هوِی مسخّر خود گرداند، به حکم (أَ فَرَأَِیتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ)[١] هر ِیک از اِین مشاعر، سببِی مِیباشند از اسباب هلاک او که فرمود: (وَ أَضَلَّهُ اللهُ عَلَى عِلْمٍ)[٢] و در نتِیجه هر کدام، درِی از درهاِی دوزخ و جهنم خواهند بود که (لَهَا سَبْعَةُ أَبْوَابٍ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ)[٣] و اگر عقل که مُدرک عالم ملکوت و معقولات است و رئِیس آن همه مشاعر است،و نفس را از هوِی منع کند تا به هر ِیک، آِیتِی از کتاب الهِی را از عالم امرِی که ادراکش به آن مَشعر خاص باشد، به تقدِیم رساند و در نتِیجه، به حکم (لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِِی أَصْحَابِ السَّعِِیرِ)،[٤] در اِین صورت اِین مشاعر رُوزنه هشتگانه که عقل به اهمِیّت حسّ مذکور شده باشد و رفتار عقلانِی کند، درهاِی هشتگانه بهشت خواهد شد (وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ).[٥]
١. سوره جاثِیه، آِیه٢٣.
٢. همان.
٣. سوره حجر، آِیه٤٤.
٤. سوره ملک، آِیه١٠.
٥. سوره الرحمن، آِیه٤٦.