بيش از پيش تبيين و ترويج كرد. به همين دليل نبايد مردمسالارى دينى را صرفاً پديده‌اى تك افتاده و نظريه‌اى خاص جوامع دينى ارزيابى كرد؛[١] بلكه بايد چونان الگويى جهانى با كاربردهاى اجرايى و مؤثر آن را باز تعريف و عرضه كرد.

فرجام سخن‌

امروزه دموكراسى براى بيان و تبيين اهداف و منافع ما نقش بسيار سازنده‌اى دارد؛ تا آنجا كه بايد پذيرفت مفهوم و يا نظريه‌اى ساده نيست ... امروزه سرنوشت نظامهاى سياسى با دموكراسى ... پيوند خورده است»[٢]. اين ادعاى ساده نورمن بارى (

Norman Barry )

حاوى راهبرد بسيار پيچيده‌اى در زمينه شيوه مواجهه با عبارت مردمسالارى است. اين نكته كه نقطه آغازين ما در بحث مردمسالارى كجاست و ما از طرح اين موضوع چه هدفى را دنبال مى‌كنيم؟ مطابق رويكرد جديد بسيار مهم است. شايد براى برخى ارائه معنا و نظريه در باب مردمسالارى دينى يك بازى زبانى و دل‌مشغولى فلسفى به شمار آيد[٣] كه اگرچه ارزشمند و مهم- و حتى ضرورى- است، همه ارزش اين اصطلاح را نمى‌نماياند. به همين دليل است كه امروزه تأمل پيرامون ارزش عملياتى مردمسالارى دينى- اگر نگوييم بيشتر، اما دست كم هم اندازه- تأملات معناشناسى و تئوريك، ضرورى به شمار مى‌آيد.

مقاله حاضر با مفروض پنداشتن اين مبنا و اينكه شأن نظرى و كاربردى همه مفاهيم و اصطلاحات با يكديگر مرتبط هستند؛ به بررسى معنا و كاربرد مردمسالارى دينى پرداخته است. بر اين اساس در چارچوب آن- مستند به نظريه تحليل تركيبى ارائه شده از سوى مؤلف-

[١] - اين نوع از مواجهه با« مردمسالارى» خاص ما نيست و مشاهده مى‌شود كه مقوله« دموكراسى ليبرال» از سوى انديشه‌گران غربى موضوع چنين سياستى واقع مى‌شود و در حال ترويج آن به عنوان هنجارى فرامكانى و حتى فراعقيدتى هستند. هدف از اين تلاش تبديل كردن فرهنگ غربى به مذهب دوران جديد است كه به گمان غربيان از حقانيت و قطعيت تمام برخوردار است

[٢]

. Barry, Norman) ٠٠٠٢( An. Introduction to Modern Political Theory, Macmillan Press, p ٨٧٢.

[٣] - همان، صص ٢- ١١