مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٢٥٨
قراردادى است كه در جامعه فيزيكدانها صورت گرفته است.
مونتسكيو نيز پس از لاك انتقادهايى جدى بر ذاتگرايى وارد مىكند. او نيز به تبعيت از لاك تعيين ويژگىهاى خاص تحت عنوان خصيصههاى ذاتى انسان را متأثر از اجتماع انسانى و فهم عرفى[١] مىداند. از طرفى از آنجايى كه به نظر مونتسكيو فهم عرفى جوامع انسانى در طول تاريخ پيوسته در تحول و دگرگونى است، در هر دورهاى ويژگىهاى خاصى بهعنوان ويژگىهاى ذاتى انسان در نظر گرفته شده است.
جمعگرايى و ذاتگرايى يك مؤلفه مشترك دارند كه بهطور كلى توسط فردگرايان زير سؤال مىرود. در جمعگرايى براى يك كليت اجتماعى ويژگىهاى مشتركى در نظر گرفته مىشود كه اين ويژگىهايى كه به كليت اجتماعى اطلاق مىشود بر تكتك اعضانيز قابل اطلاق است. نتيجه عملى اين رويكرد در عرصه سياست عملى و اجتماعى نفى تقدم مصلحت فرد بر جمع و به محاق رفتن آزادى افراد در سايه اجتماع و مصلحت جمعى است. از طرفى ذاتگرايى نيز نوعى كلگرايى در عرصه انفسى است. در ذاتگرايى به جاى توجه به تكتك افراد بهعنوان غايتى كه مورد نظر كانت بود، به يك مفهوم كلى كه قدر متيقن و وجه مشترك تكتك اعضا است توجه مىشود. اين رويكرد مشابه نگرش جمعگرايان در توجه به يك كليت اجتماعى به جاى توجه به افراد است.
به عبارتى در ذاتگرايى با توسل به نوعى نگرش تقليلگرايانه[٢] خصيصههاى ويژه افراد به خصيصههاى كلىتر تقليل مىيابند. ميزان و كيفيت آزادىخواهى فردى چون صادق هدايت بسيار متفاوت با كيفيت آزادىخواهى شخصى مانند گاندى است. از اينرو هرگز نمىتوان كيفيات و كميّات متفاوت ويژگىهاى عميقاً متمايز اين دو فرد را ناديده گرفت تا از آن بتوان در جهت نزديكى هر دو اين افراد به ويژگىاى خاص به نام «آزادىخواهى» استفاده كرد. «آزادىخواهى صادق هدايت» آنقدر با «آزادىخواهى گاندى» تفاوت دارد كه اتصاف
[١] -Common Sense .
[٢] -Reductionism