به عقيده برخى از دانشمندان علم سياست احزاب سياسى با فراگرد توسعه و نوسازى پيوند دارد. فراگرد توسعه جنبه‌هاى مختلفى دارد كه يكى از آنها پيدايش احزاب سياسى است. در اين مرحله از توسعه نيروهاى جديد به‌وجود مى‌آيند كه سياستهاى جامعه بايد به گونه‌اى باشد تا همه افراد بتوانند در امور سياسى جامعه مشاركت كنند. بنابراين نهادهايى مانند احزاب سياسى براى تبيين خواستها و تقاضاهاى گوناگون به وجود مى‌آيند تا در فرايند تبديل اين خواستها در سياست حاكم مؤثر باشند. احزاب از يك‌سو به مردم و از سوى ديگر به سياستهاى عمومى مى‌پيوندند و كانالهاى رابط را تشكيل مى‌دهند. آنها در عين حال كه محدوديت حركت اعضاى خود را مشخص مى‌سازند، قدرت سياسى حاكم را مهار مى‌كنند و با اين طرز عمل دوجانبه يك نوع موازنه منطقى در سياست و توزيع قدرت ايجاد مى‌نمايند.[١] براساس چنين توضيحاتى است كه آزادى و احزاب سياسى دو ويژگى و شاخصه دموكراسى (مردمسالارى) به‌شمار مى‌آيند.

پذيرش آزادى و رقابت احزاب سياسى در جامعه در اصطلاح علوم سياسى «تكثرگرايى سياسى» ناميده مى‌شود. تكثرگرايى سياسى؛ يعنى پذيرش آزادى و وجود احزاب و گروه‌هاى سياسى در جامعه كه هدفشان دسترسى به حكومت و تصدّى مراكز رسمى قدرت سياسى براى اداره امور عامه براساس ديدگاه‌ها و برنامه‌هاى خود به شكل مسالمت‌آميز و همه‌پرسى مى‌باشد. تكثرگرايى فرهنگى (دينى) پيش‌فرض تكثرگرايى سياسى (آزادى و احزاب سياسى) است.

تكثرگرايى فرهنگى؛ يعنى به رسميت شناختن حقانيت اديان، نژادها، مليتها، زبانها، فهم‌هاى مختلف و ... كه هيچ يك بر ديگرى برترى ندارند. در كشور ما تكثرگرايى فرهنگى نوعاً حول محور تكثرگرايى دينى مطرح مى‌شود و انديشمندان ما هم درباره تكثرگرايى دينى بحث كرده‌اند و از آنجايى كه اگر تكثرگرايى دينى پذيرفته شود، تكثرگرايى در عرصه‌هاى ديگر هم پذيرفته مى‌شود در اين نوشتار به تكثرگرايى دينى توجه شده است و ديدگاه آيت‌الله مصباح و دكتر سروش را درباره آن تشريح مى‌كنيم كه زيربناى پذيرش احزاب‌

[١] - موريس دوورژه، اصول عمل سياست، ترجمه ابوالفضل قاضى، تهران: انتشارات دادگستر، ١٣٧٦، ص ١٥٤.