شور و مشورت و مراجعه مستمر به افكار عمومى از كارآمدترين سازوكارهايى است كه مى‌تواند جلوى بسيارى از خودكامگى‌ها و انحرافاتى را بگيرد كه بر اثر تك‌روى و خودمحورى و يا براثر اشتباهات فردى به وجود مى‌آيد. امام على (ع) در اين باره سخنانى نغز و سرشار از پند و معرفت دارد، سخنانى كه گويى امروزه و براى شرايط كنونى بر زبان ايشان جارى شده‌است. آنچنان كه مى‌فرمايد: «هر كس به آراى گوناگون روى آورد، جاهاى خطا و اشتباه را در كار خود مى‌شناسد»[١] و يا «آن كس كه به فكر خود متكى گردد، خود را به مخاطره انداخته است»[٢] و يا اين سخن مشهور ايشان كه «هيچ ياور و پشتيبانى استوارتر از مشورت نيست.»

به نظر حضرت على (ع) مشورت با ديگران به معناى مشاركت در عقل‌ها و تجربه‌هاى آنها است كه هم باعث اتخاذ تصميماتى معقول‌تر و پخته‌تر مى‌گردد و هم با سهيم شدن افراد در فرايند تصميم‌گيرى‌ها و تصميم‌سازى‌ها موجب حمايت آنها از اين تصميمات در مراحل اجرايى و عملى مى‌شود. در مقابل بى‌توجهى به‌نظر ديگران و مشورت نكردن با آنان منجر به خودرأيى و استبداد مى‌گردد و در نهايت هلاكت و نابودى افراد خود رأى و مستبد را در پى دارد. مضمون و پيام اصلى اين سخنان، ضرورت شور و مشورت و لزوم استفاده از انديشه‌ها و گفته‌هاى ديگران در تصميم‌گيرى‌هاست.

اگرچه در اين سخنان ميان تصميم‌گيرى در امور فردى و شخصى و تصميم‌گيرى در امور جمعى و اجتماعى تفكيكى ديده نمى‌شود، شايد در نگاه اول از ظاهر آنها چنين برآيد كه بيشتر ناظر به امور فردى و شخصى مى‌باشند ولى مى‌توان از آنها استنباطى عام داشت و هر دو حوزه تصميم‌گيرى مزبور را مشمول آنها قرار داد. زيرا واضح است كه اگر در رابطه با

[١] - محمدجعفر امامى و محمدرضا آشتيانى، ترجمه گويا و شرح فشرده‌اى بر نهج‌البلاغه، زير نظر ناصر مكارم شيرازى، چاپ هشتم، قم: هدف، ١٣٥٨، بخش كلمات كوتاه، شماره ١٧٣، ص ٢٧٧

[٢] - همان، شماره ٢١١، ص ٢٨٧.