مفهوم «ولايت» سومين مفهومى است كه در منابع و متون اسلامى براى تبيين مفهوم اقتدار آمده است. اين مفهوم افزون بر اينكه در احاديث متعددى به‌كار رفته، به‌طور خاص در آيه از سوره اين‌گونه مورد اشاره گرفته است:

«انَّما وَلِيّكُم الله و رَسُولُه و الذّينَ امنوا الذينَ يُقيمونَ الصلوةَ و يُؤْتُونَ الزّكوةَ و هم راكِعوُن‌

؛ همانا تنها خداوند و رسولش و كسانى كه ايمان آورده‌اند، كسانى كه نماز را به‌پا مى‌دارند و در حالى كه در ركوع هستند زكات مى‌پردازند ولى شما مى‌باشند.»

اين آيه از حق حاكميت خداوند، پيامبر و كسانى كه در اين آيه به‌عنوان مؤمن به‌پادارنده نماز و پرداخت كننده زكات هنگام ركوع توصيف شده‌اند، به «ولايت» و «ولى» تعبير كرده است. صرف‌نظر از اختلافاتى كه ميان علماى شيعه و سنى در تعيين مصداق صاحب ولايت پس از خداوند و رسول وجود دارد،[١] اين آيه به‌طور يكسان ولايت را براى خداوند و پيامبرش و اولى الامر ثابت كرده است. بنابراين آيه دلالت دارد به اينكه مصدر حاكميت در اسلام، خدا، رسول و اولى الامر هستند.[٢] در اين مفهوم نيز ويژگى‌هاى مفهوم اقتدار به چشم مى‌خورد. در مفهوم ولايت نيز عنصر بر حق بودن و تصدّى قدرت براساس شايستگى وجود دارد، افزون بر اين با توجه به اين ويژگى‌ها و منشأ الهى اين نوع حاكميت، عنصر رضايت و در نتيجه حمايت نيز در آن وجود دارد. بنابراين مى‌توان مفهوم ولايت را نيز در كنار دو مفهوم امانت و امامت از واژگانى دانست كه در منابع و متون دينى بر مفهوم «اقتدار» دلالت مى‌كنند و برپايه آنان مى‌توان به اين نتيجه‌رسيد كه اسلام با قدرت به مفهوم جواز به‌كارگيرى زور مخالف است و در برابر اقتدار به مفهوم قدرت امانتى و برخوردار از دو عنصر رضايت و حمايت را به رسميت شناخته است.

پس از تبيين ديدگاه اسلام درباره مفهوم قدرت و اقتدار، در مرحله دوم تبيين ديدگاه‌

[١] - شيعه با استناد به احاديث متعددى مقصود آيه را امام على( ع) مى‌داند و همان‌گونه كه عبدالحسين شرف الدين مى‌گويد:« احاديث صحيح معصوم در مورد نزول آيه ولايت در شأن على( ع) هنگامى كه انگشتر خود را در حال ركوع نماز صدقه داد، متواتر است.» ر. ك: عبدالحسين شرف الدين، المراجعات، النجف: دارالنعمان، ١٩٦٣، ص ١٧٨

[٢] - حسن عباس حسن، پيشين، ص ٣٨٥.