شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣٧ - ٥ مصحف

در آيه مشهور «حفظ»:

«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ‌.[١]

ما ذكر را فرو فرستاديم، و ما نگه دارنده آنيم».

در روايات اهل بيت عليهم السلام نيز گاه كلمه «ذكر» براى اشاره به قرآن آمده است، چنان‌كه امام صادق عليه السلام درباره آيه ٤٤ سوره زخرف فرمودند:

«الذّكرُ القرآنُ؛ ذكر، قرآن است».[٢]

بيشتر مفسّران، «ذكر» را در شمار نام‌هاى اصلى قرآن آورده و نام‌گذارى آن بدين نام را به گونه‌هاى مختلف توجيه كرده‌اند، از جمله آن كه قرآن، يادآور فرايض و احكام به بندگان است يا قرآن، بزرگى و شرافت است براى كسى كه بدان ايمان آوَرَد.[٣]

٥. مُصحَف‌

مصحف، صيغه اسم مفعول (باب افعال) از ريشه «ص ح ف» و در لغت به معناى مجموعه‌اى از ورق‌هاست كه به صورت يكجا گرد آمده باشند.[٤] اين كلمه در قرآن نيامده، ولى كلمه «صُحُف» (جمعِ صحيفه: پوست يا كاغذ كه بر آن مى‌نوشته‌اند[٥]) از همين ريشه، در هشت آيه قرآن آمده است‌[٦] و از ميان آنها، تنها آيه دوم سوره بيّنه به روشنى به قرآن اشاره دارد:

«رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً[٧]

فرستاده‌اى از سوى خداوند كه صحيفه‌هاى پاك را تلاوت مى‌كند».

[١]. حجر: آيه ٩.

[٢]. ر. ك: ص ٤٦ ح ١٥.

[٣]. تفسير الطبرى: ج ١ ص ٦٤ و ٦٨؛ مجمع البيان: ج ١ ص ٤١؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ١٩؛ التسهيل: ج ١ ص ٥.

[٤]. ر. ك: العين: ج ٣ ص ١٢٠؛ لسان العرب: ج ٩ ص ١٨٦ ماده« صحف».

[٥]. المصباح المنير: ص ٣٣٤، الصحاح: ج ٤ ص ١٣٨٤ ماده« صحف».

[٦]. المعجم المفهرس: ص ٤٠٣.

[٧]. بيّنه: آيه ٢.