شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣١ - ١ قرآن

١. قرآن‌

قرآن، مشهورترين نام كتاب آسمانى حضرت محمد صلى الله عليه و آله، و بلكه نام اصلى آن است.

اين كلمه هفتاد بار در قرآن آمده است كه مراد از چهار مورد آن (آيات ١٧ و ١٨ قيامت و دو بار در آيه ٧٨ اسرا) قرآن كريم نيست.

درباره ريشه و معناى «قرآن» اختلاف بسيار است؛ از جمله آن كه آيا مشتق است يا جامد، مصدر است يا وصف و ....[١] بيشتر دانشمندان فريقين متفق‌اند كه «قرآن»، كلمه‌اى عربى، مشتق، مهموز از ريشه «ق ر ء»، و مصدر با معناى وصف است‌[٢] كه به گونه «عَلَم منقول» تبديل به نام كتاب آسمانى حضرت محمد صلى الله عليه و آله شده است؛ اما آنان در معناى «قرآن» با يكديگر اختلاف دارند؛ برخى قرآن را از «قرء» به معناى خواندن (تلاوت)[٣] و برخى ديگر از همين ريشه به معناى گردآوردن مى‌دانند (بدين معنا كه در قرآن، حروف و آيات و سوره‌ها يكجا گرد آمده‌اند). ابن عطيه اندلسى،[٤] ابوالفتوح رازى‌[٥] و فخرالدين رازى‌[٦] دو ديدگاه و نام صاحبان و استدلال آنها را معرفى و گزارش كرده‌اند.

برخى قرآن‌پژوهان پس از بررسى ديگر نام‌ها و اوصاف، تأكيد كرده‌اند كه جز قرآن نمى‌توان نام ديگرى براى كتاب مسلمانان قائل شد؛[٧] زيرا ديگر نام‌ها در

[١]. براى آگاهى از تفصيل ديدگاه‌ها و ادله آنها، ر. ك: البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٧٧ و ٢٧٨؛ علوم القرآن‌عند المفسرين: ج ١ ص ٤٠- ٤١؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٤٤.

[٢]. براى نمونه ر. ك: تفسير الطبرى: ج ١ ص ٦٤؛« اسامى و عناوين قرآن كريم»، سيد محمد باقر حجتى، ميراث جاودان: سال ٤، شماره ١، ص ١٩.

[٣]. تفسير الطبرى: ج ١ ص ٦٤؛ تفسير الثعالبى: ج ١ ص ١٥٠- ١٥١.

[٤]. المحرر الوجيز: ج ١ ص ٥٦.

[٥]. روض الجنان: ج ١ ص ٨.

[٦]. تفسير الفخر الرازى: ج ٢ ص ٢١٣؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ١٧- ١٨.

[٧]. براى نمونه:« تحليلى در باره اسامى و عناوين قرآن كريم»، سيد محمد باقر حجتى، سخنرانى‌ها ومقالات: مجموعه ١، ص ١٦٧.