شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٣ - كتابت وحى در مكه

يازده نفر دانسته است؛[١] اما آنان به تدريج مسلمان شده بودند و دليل روشنى از كتابت وحى برخى در دست نيست. در مقابل، برخى چون مقداد، با وجود باسواد بودن،[٢] در زمره كاتبان وحى، مطرح نشده‌اند. برخى از محققان، كاتب بودنِ شمار بسيارى از اينان را تكذيب و رد كرده‌اند.[٣] گويا پس از رحلت رسول خدا، رقابت‌هاى قبيله‌اى و بعدها تعصّب مذهبى در فضيلت‌تراشى براى برخى صحابه، نقش سترگى داشته و با توجه به اهميت و امتياز و افتخار كتابت قرآن، نام افرادى به اين عنوان در منابع، ثبت شده است.[٤] براى نمونه، سعيد بن عاص بن سعيد، در سال سوم هجرت، متولد شد و براى عثمان در دوران خلافتش دبيرى مى‌كرد و جزو چهار نفرى بود كه براى استنساخ قرآن تعيين شدند.[٥] شايد اين موجب شده است كه او را از كتّاب وحى به شمار آورند؛ در حالى‌كه او هنگام رحلت رسول خدا كمتر از نه سال داشت.[٦] نيز ابوعبيده جرّاح، در گردآورى قرآن در زمان خليفه اول نقش داشته و از اين رو به عنوان كاتب وحى شناخته شده است.[٧] نتيجه آن كه برخى را به سهو يا عمد كاتب پيامبر دانسته‌اند و از اين رو، بايد به ديده ترديد به اين نسبت نگريست.

كتابت وحى در مكه‌

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سيزده سال در مكّه به دعوت اسلام مشغول بودند و در اين مدت،

[١]. فتوح البلدان: ص ٤٥٥.

[٢]. فتوح البلدان: ج ٣ ص ٥٨١.

[٣]. تاريخ تحقيقى اسلام: ج ١ ص ٧٠.

[٤]. مكاتيب الرسول: ج ١ ص ١١٥؛ تاريخ قرآن، محمود راميار: ص ٢٦٣

[٥]. الإصابة: ج ١ ص ١٧١.

[٦]. إمتاع الأسماع: ج ٦ ص ٣٣٩.

[٧]. سير أعلام النبلاء: ج ١ ص ٨.