شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٠ - شمار كاتبان

مى‌كرد،[١] بر پوست، استخوان‌هاى پهن شتر يا گاو (مانند كتف و دنده‌ها)، برگ خرما و يا سنگ‌هاى پهن سفيد مى‌نوشتند[٢] و نسخه‌اى از آن را در خانه پيامبر صلى الله عليه و آله و نسخه‌اى را نزد خود نگه مى‌داشتند.[٣] بر اساس گزارشى از زيد بن ثابت، وى پس از فراغت از نوشتن وحى به املاى رسول خدا، نوشته خود را به دستور پيامبر صلى الله عليه و آله براى آن حضرت مى‌خوانده است.[٤]

شمار كاتبان‌

پيامبر صلى الله عليه و آله براى اجراىِ امور ديوانى، ادارى و كتابت وحى، كاتبان و منشيانى داشت كه منابع مختلف، در گزارش عده آنان همخوانى ندارند. يعقوبى (بدون تفكيك ميان كاتبان وحى و غير وحى)، آنان را سيزده نفر[٥] دانسته و برخى ديگر چهارده،[٦] ابن عساكر ٢٤،[٧] حلبى ٢٦،[٨] و برخى ٤٠،[٩] ٤٢[١٠]، ٤٣[١١] و بعضى ٤٥ نفر[١٢] ثبت كرده‌اند.[١٣] قرائنى در دست است كه همه اين كسان را نمى‌توان كاتب وحى قلمداد كرد و حتى برخى محققان، كاتبان وحى را تنها شش نفر دانسته است.[١٤]

[١]. تفسير الحبرى: ص ١٥٨ و ٥٧٦؛ شواهد التنزيل: ج ١ ص ٤٨؛ الموسوعة القرآنية: ج ١ ص ٣٥٢.

[٢]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٦٣- ١٦٤؛ إمتاع الأسماع: ج ٩ ص ٣٣٤؛ التمهيد فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٨٨.

[٣]. پژوهشى در تاريخ قرآن: ص ٢١٠؛ تفسير احسن الحديث: ج ١ ص ١٤.

[٤]. آيات الاحكام، جرجانى: ج ٣ ص ١٩.

[٥]. تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ٨٠.

[٦]. منهاج البراعة: ج ١ ص ٢٠٧.

[٧]. تاريخ دمشق: ج ٤ ص ٣٢٣- ٣٤٩.

[٨]. السيرة الحلبية: ج ٣ ص ٤٢٢.

[٩]. در آستانه قرآن: ص ٢٧.

[١٠]. تاريخ قرآن زنجانى: ص ٥١، پژوهشى در تاريخ قرآن: ص ٢٠٢.

[١١]. در آستانه قرآن: ص ٢٧؛ أضواء البيان: ج ٩ ص ٢٠.

[١٢]. پژوهشى در تاريخ قرآن: ص ٢٠٢؛ تاريخ قرآن، محمود راميار: ص ٢٦٣- ٢٦٤.

[١٣]. در آستانه قرآن: ص ٢٧.

[١٤]. بحوث فى تاريخ القرآن و علومه: ص ١٣١.