شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٦ - كتابت وحى در مدينه

نيز در زمره كاتبان قرار گرفتند. البته كسانى از قريش نيز كه در سال‌هاى پس از هجرت به مدينه مهاجرت كرده و يا پس از فتح مكه به آن شهر آمدند، به عنوان كاتب معرفى شده‌اند.

ابو المنذر ابى بن كعب (م ٣٥ ق)، كه در جاهليت نوشتن مى‌دانست،[١] نخستين مدنى است كه در خدمت كتابت قرآن قرار گرفت.[٢] به او «سيد القراء» لقب داده بودند.[٣] از وى رواياتى در باره ثواب تلاوت برخى سوره‌هاى قرآن نقل شده است.[٤] ابن‌سعد او را آگاه‌ترين فرد بر قرائت قرآن دانسته‌[٥] و آورده است كه او از كسانى است كه در عصر رسول خدا به جمع‌آورى قرآن پرداختند.[٦] در برخى منابع، توصيه شده است قرآن را از چهار نفر از جمله ابىّ بن كعب، فرا بگيرند.[٧] به نقل امام صادق عليه السلام، اهل بيت، قرآن را بر اساس قرائت ابىّ تلاوت مى‌كنند.[٨] گويند: پيامبر قرآن را به طور كامل بر ابىّ املا كرد و از اين رو در دوران يكسان كردن مصاحف در عهد عثمان، سرپرستى گروه به او واگذار شد و در موارد اختلافى با نظر او مشكل حل مى‌گرديد.[٩] پس از ابىّ بن كعب،[١٠] زيد بن ثابت، كه كتابت را از اسيران بدر آموخته بود، به جمع كاتبان پيوست.[١١] وى هنگام هجرت رسول اللَّه يازده سال بيشتر

[١]. الطبقات الكبرى: ج ٣ ص ٤٩٨.

[٢]. تاريخ دمشق: ج ٤ ص ٣٢٤.

[٣]. الإصابة: ج ١ ص ١٨١؛ تاريخ دمشق: ج ٧ ص ٣٠٨؛ سير أعلام النبلاء: ج ١ ص ٣٩٠.

[٤]. مجمع البيان: ج ٣ ص ٥.

[٥]. الطبقات الكبرى: ج ٣ ص ٥٠٠.

[٦]. الطبقات الكبرى: ج ٢ ص ٣٥٥؛ الفهرست: ص ٣٠.

[٧]. سير أعلام النبلاء: ج ١ ص ٣٩١.

[٨]. الكافى: ج ٢ ص ٦٣٤.

[٩]. المصاحف، سجستانى: ص ٣٠؛ التمهيد فى علوم القرآن: ج ١ ص ٣٤٨.

[١٠]. تاريخ دمشق: ج ٤ ص ٣٢٤.

[١١]. الطبقات الكبرى: ج ٢ ص ٢٢.