شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤٤ - جمعبندى و نتيجهگيرى

٤. نظريه سوم يعنى جايگزينى فواصل آيات، به دلايل زير مردود است:

الف- به استناد آيه حفظ، هر نظريه‌اى كه مستلزم پذيرش دخل و تصرف در آيات قرآن باشد مردود است.

ب- جابه‌جايى ميان فواصل‌آيات، به‌شدّت در قرآن مورد انكار قرار گرفته‌است:

«وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى‌ عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ قالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَ لَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْ‌ءٌ وَ مَنْ قالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ.[١]

ستمگرتر از افترا زننده دروغ به خداوند و يا كسى كه گفت به من وحى شده در حالى كه چيزى به او وحى نشده، و كسى كه گفت به همين زودى من هم همانند آنچه خداوند مى‌فرستد، مى‌فرستم، كيست؟»

به گفته مفسران، اين آيه در باره يكى از كاتبان قرآن به نام عبد اللَّه بن سعد بن ابى‌سرح نازل شده كه به هنگام كتابت فواصل آيات، آنها را جابه‌جا مى‌كرد و هنگامى كه پيامبر به او مى‌فرمود: بنويس «

عَليماً حَكيماً

» او مى‌نگاشت «

غَفوراً رَحيماً

» و بر همين اساس مدعى بود كه مى‌تواند خود قرآنى نازل كند.[٢]

ج- اين احتمال از نظر همه صاحب‌نظران مردود است؛ زيرا مخالف اجماع امّت مبنى بر ممنوع بودن هر گونه تغيير در قرآن است.[٣]

د- دقت در فواصل آيات نشان مى‌دهد كه اين فواصل بسيار دقيق و منطبق با درون‌مايه آيات است كه عموماً نقش اقامه برهان بر محتواى آيات را بر عهده دارند.[٤]

٥. ديدگاه چهارم يعنى جابه‌جايى ميان كلمات متقارب نيز مردود است؛ زيرا

[١]. انعام: آيه ٩٣.

[٢]. ر. ك: مجمع البيان: ج ٤ ص ١١١.

[٣]. شرح مسلم: ج ٦ ص ١٠٠.

[٤]. ر. ك: سبل السلام: ج ٣ ص ١٨٥.