شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث

برجستهترين ويژگىهاى قرآن

1 اصالت

2 تحريفناپذيرى

3 جامعيت

4 جاودانگى

5 طراوت

6 داشتن بطون و لايههاى معنايى

مهجوريت قرآن

شناخت قرآن

بهترين قرآنشناس

معرفى«شناختنامه قرآن»

بخش يكم، در باره جايگاه قرآن در حوزه معرفت دينى

بخش دوم، در باره بركات قرآن

بخش سوم، در باره ويژگىهاى قرآن

بخش چهارم، در باره تعليم و تعلم قرآن

بخش پنجم، در باره تلاوت قرآن

بخش ششم، در باره تفسير و تأويل قرآن

بخش هفتم، در باره روش تبليغ در قرآن

مراحل تحقيق و تدوين اين كتاب

1 جمعآورى ابتدايى

2 تنظيم

4 مصدريابى(تخريج) و انتخاب متون

5 نگارش توضيحات و تحليلهاى مورد نياز

6 تدوين نهايى

الف - چينش متون

ب - تنظيم پاورقىها

دو تذكر مهم

قدردانى و سپاس

بخش يكم مبادى شناخت قرآن

فصل يكم نامها و اوصاف قرآن

1/ 1 نامهاى قرآن

1/ 1 - 1 قرآن

1/ 1 - 2 فرقان(جدا كننده)

1/ 1 - 3 ذكر(ياد)، ذو الذكر(يادآور)، ذكرى(يادآورى)، تذكره(ياد كردن)

1/ 1 - 4 كتاب، كتاب خدا، كتابى مبين(روشنگر)

1/ 1 - 5 مصحف

1/ 2 ويژگىهاى قرآن

1/ 2 - 1 كلام الله(سخن خدا)، كلماته(سخنان خدا)

1/ 2 - 2 تفصيل الكتاب(بيانگر كتاب)، تفصيل كل شىء(بيانگر هر چيز)

1/ 2 - 3 ريسمان خدا

1/ 2 - 4 عروة الوثقى(محكمترين دستاويز)

1/ 2 - 5 صراط مستقيم(راه راست)

1/ 2 - 6 صدق(راستى)، عدل

1/ 2 - 7 قول(گفتار)، قول فصل(حرف آخر)

1/ 2 - 8 قصص الحق(داستانهاى درست)، احسن القصص(نيكوترين داستان)

1/ 2 - 9 حديث(سخن)، احسن الحديث(خوشترين سخن)، اصدق الحديث(راستترين سخن)

1/ 2 - 10 تنزيل(فرو فرستاده)

1/ 2 - 11 تبيان لكل شىء(روشنگر هر چيز)

1/ 2 - 12 بيان للناس(روشنى براى مردم)

1/ 2 - 13 بينه(دليل روشن)

1/ 2 - 14 مبين(روشنگر)

1/ 2 - 15 آيات(نشانهها)

1/ 2 - 16 بلاغ(پيغام)

1/ 2 - 17 برهان(استدلال)

1/ 2 - 18 نور، نور مبين(روشنگر)

1/ 2 - 19 هدى(رهنمون)

1/ 2 - 20 بشرى(مژدگانى)، بشير(مژده دهنده)

1/ 2 - 21 نذير(هشدار دهنده)

1/ 2 - 22 بصائر(بينايىها)، تبصره(بينشافزا)

1 - 2/ 23 حكمت، حكيم(فرزانه)

1/ 2 - 24 حكم(فرمان/ حكمت)

1/ 2 - 25 حق(حقيقت)

1/ 2 - 26 علم(دانش)

1/ 2 - 27 عظيم(بزرگ)

1/ 2 - 28 عزيز(آسيبناپذير)

1/ 2 - 29 على(والا)

1/ 2 - 30 عربى

1/ 2 - 31 قيم(راست)، قيمه(استوار)

1/ 2 - 32 نبأ(خبر)

1/ 2 - 33 وحى(پيغام غيبى)

1/ 2 - 34 متشابه(همگون)

1/ 2 - 35 مثانى(دوگانها)

1/ 2 - 36 مهيمن(گواه راست)

1/ 2 - 37 مصدق(تصديق كننده)، تصديق(گواه صدق)

1/ 2 - 38 موعظه(اندرز)، ابلغ الموعظه(رساترين اندرز)

1/ 2 - 39 رحمت

1/ 2 - 40 روح

1/ 2 - 41 مبارك(خجسته)

1/ 2 - 42 مجيد(شكوهمند)

1/ 2 - 43 كريم(گرامى)

1/ 2 - 44 شفا(درمان)

1/ 2 - 45 عهد الله(سفارش خدا)

1/ 2 - 46 مأدبة الله(سفره ميهمانى خدا)

1/ 2 - 47 شافع مشفع(ميانجى مقبول)

1/ 2 - 48 شكايت كننده تصديق شونده

1/ 2 - 49 منهاج واضح(راه نمايان)

1/ 2 - 50 كتاب ناطق(كتاب گويا) صامت ناطق(خاموش گويا)، ناطق(گويا)

1/ 2 - 51 دليل(راهنما)

1/ 2 - 52 هادى(هدايت كننده)

1/ 2 - 53 ناصح(خيرخواه)

1/ 2 - 54 خزائن(گنجينهها)

1/ 2 - 55 غنى(ثروت)

1/ 2 - 56 دوا(دارو)

1/ 3 و اين چند وصف

پژوهشى در باره نامها و اوصاف قرآن كريم

نامهاى قرآن

2 فرقان

اوصاف قرآن

فصل دوم فرود آمدن قرآن

2/ 1 فرود آمدن قرآن در شب قدر

2/ 2 نزول دفعى و تدريجى قرآن

2/ 3 حكمت نزول تدريجى قرآن

پژوهشى در باره نزول دفعى و تدريجى قرآن كريم

1 نزول تدريجى و نزول دفعى

الف - آيات قرآنى

ب - روايات اهل بيت عليهم السلام

ج - روايات عامه

د - ادله و شواهد عقلى

2 نزول تدريجى

ادله و شواهد

2/ 4 احاديث مربوط به نزول نخستين وحى قرآنى

الف - سوره علق

ب - فاتحة الكتاب

ج - مدثر

د - مزمل

ه - اعلى

و - آيه 151 از سوره انعام

2/ 5 احاديث مربوط به نزول آخرين وحى قرآنى

الف - آيه پرهيزگارى

ب - آيه ربا

ج - آيه 128 از سوره توبه

د - آيه كلاله

ه - آيه اكمال

و - سوره مائده

ز - سوره نصر

پژوهشى در باره نخستين و واپسين وحى قرآنى

نخستين آيه يا سوره نازل شده

واپسين آيه يا آيات نازل شده

واپسين سوره كامل نازل شده

2/ 6 انواع وحى به پيامبر

الف - وحى از طريق جبرئيل عليه السلام

ب - در آمدن جبرئيل عليه السلام به صورت انسان

ج - وحى از طريق سخن گفتن مستقيم و بىواسطه خدا

د - وحى مستقيم، از طريق ديدن نوشتههاى آسمانى

2/ 7 انواع وحى به طور كلى

2/ 8 حالت پيامبر هنگام نزول وحى

2/ 9 رواياتى در باره نزول قرآن بر هفت حرف

الف - تكذيب نزول قرآن بر هفت حرف

ب - تفسير قرآن به هفت حرف

ج - نزول قرآن به هفت سبك

2/ 10 روايتى در باره نزول قرآن بر ده حرف

پژوهشى در باره احاديث نزول قرآن بر هفت حرف

حديث«هفت حرف» در منابع اهل سنت

حديث«هفت حرف» در منابع شيعه

بررسى ديدگاهها

جمعبندى و نتيجهگيرى

فصل سوم گردآورى قرآن

3/ 1 نوشتن قرآن در عصر پيامبر

پژوهشى در باره كاتبان وحى

شمار كاتبان

انواع دبيران پيامبر صلى الله عليه و آله

تصحيف برخى نامها

فضيلتتراشى براى برخى از صحابه

كتابت وحى در مكه

كتابت وحى در مدينه

3/ 2 وصيت پيامبر(ص) به على(ع) در باره گردآورى قرآن

3/ 3 گردآورى قرآن توسط على(ع) به فرمان پيامبر(ص)

3/ 4 آنچه امام على(ع) از قرآن و تفسير آن نوشت

پژوهشى در باره گردآورى قرآن

مسائل مورد پژوهش

پيشينه تاريخى پژوهش

مسئله اول چگونگى شكلگيرى سورهها

مسئله دوم چگونگى ترتيب سورهها

ديدگاه اول توقيفى بودن ترتيب سورهها

شواهد نقلى و تاريخى ديدگاه يكم

نقد ديدگاه نخست

ديدگاه دوم اجتهادى بودن ترتيب سورههاى قرآن

شواهد ديدگاه دوم

شاهد نخست گردآورى قرآن به امر خليفه اول

نقد شاهد نخست

شاهد دوم گزارش زيد بنثابت

نقد شاهد دوم

شاهد سوم استمرار نزول قرآن

نقد شاهد سوم

شاهد چهارم نبودن نص

نقد شاهد چهارم

شاهد پنجم اختلاف مصاحف صحابه

نقد شاهد پنجم

شاهد ششم مصحف امام على عليه السلام

نقد شاهد ششم

ديدگاه سوم توقيفى بودن بيشتر سورههاى قرآن

نظريه نهايى

مسئله سوم چگونگى ترتيب آيات

مسئله چهارم چگونگى توحيد مصاحف

سير تاريخى توحيد مصاحف

3/ 5 شمار سورهها و آيات قرآن

پژوهشى در باره شمار سورهها و آيات قرآن

آيه، در لغت و اصطلاح

شمار آيات قرآن

سوره، در لغت و اصطلاح

شمار سورههاى قرآن

فصل چهارم نگاه داشتن قرآن از تحريف

پژوهشى در باره مصونيت قرآن از تحريف

واژهشناسى«تحريف»

گونههاى تحريف تورات

تحريف در اصطلاح

اقسام تحريف

مصونيت قرآن از تحريف

ادله و شواهد نفى شبهه تحريف

1 ادله قرآنى

اول آيه حفظ

شبههاى بر دلالت آيه حفظ

دوم آيه نفى باطل

سوم آيه رصد الهى

2 ادله روايى

3 قرائن تاريخى نفى شبهه تحريف

4 دلالت محتواى قرآن بر پيراستگى آن از تحريف

5 سادهترين دليل مصونيت قرآن از تحريف

بررسى دلايل مدعيان تحريف

1 ادله عقلى

اول تشابه رخدادهاى امم

نقد دليل

دوم ضرورت تصريح به نام اهل بيت عليهم السلام در قرآن

سوم وجود اختلاف قرائات در قرآن

نقد دليل

2 ادله روايى مدعيان تحريف

نقد دليل

يك اشكال سندى

دو اشكال محتوايى

3 ادله تاريخى مدعيان تحريف

نقد دليل

نقد دليل

نقد دليل

فصل پنجم اعجاز قرآن

5/ 1 تحدى قرآن

5/ 2 جهات اعجاز قرآن

5/ 2 - 1 فصاحت و بلاغت

5/ 2 - 2 نمونههايى از اعجاز علمى قرآن

الف - حركت زمين

ب - جفت بودن گياهان و رستنىها

ج - جفت بودن همه آفريدهها

نكته شايان توجه

د - قانون جاذبه

ه - اسرار آفرينش كوهها

و - پيدايش گيتى

ز - وجود حيات در ديگر ستارگان

ح - وسايل نقليه جديد

5/ 2 - 3 پيشگويى رخدادهاى آينده

الف - پيروز شدن روميان و شاد شدن مؤمنان

ب - بدفرجامى ابو لهب

ج - يهوديان، هرگز آرزوى مرگ نمىكنند!

د - محافظت قرآن از تحريف

ه - ايرانيان و پرچمدارى اسلام

5/ 2 - 4 نداشتن اختلاف

5/ 2 - 5 پاسخ مواردى كه به نظر، مختلف مىرسند

5/ 2 - 6 تلاشهاى بىحاصل براى آوردن مانند قرآن

شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧ - ١ اصالت

[جلد اوّل‌]

درآمد

قرآن كريم، كامل‌ترين كتاب آسمانى است كه بر قلب مبارك پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله فرود آمد، و او، آن را به عنوان سنگين‌ترين امانت، در كنار اهل بيت عليهم السلام، به امّت سپرد تا بدين وسيله، جهانيان، تا دامنه قيامت، به راه درست زندگى هدايت شوند و دردهاى بى درمان خود را درمان كنند و به قلّه كمالات مادّى و معنوى، و دنيوى و اخروى، دست يابند.

برجسته‌ترين ويژگى‌هاى قرآن‌

قرآن، ويژگى‌هاى فراوانى دارد[١] كه هر يك به طور مستقل، حاكى از جايگاه رفيع اين كتاب در ميان كتب آسمانى و نيز نقش بى بديل آن در سازندگى جامعه مطلوب انسانى است؛ ولى برجسته‌ترين ويژگى‌هاى قرآن را مى‌توان در شش عنوان خلاصه كرد:

١. اصالت‌

قرآن كريم، اصلى‌ترين منبع دينى و سرچشمه اصيل معارف اعتقادى، اخلاقى و عملى اسلام است؛ زيرا:

[١]. براى آشنايى تفصيلى با ويژگى‌هاى قرآن، ر. ك: ج ٣ ص ٢١( بخش سوم/ فصل دوم: ويژگى‌هاى‌معنوى قرآن).