شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥٨ - د - ادله و شواهد عقلى

بايد افزود كه برخى روايات تصريح دارند كه سوره حمد در آغاز بعثت نازل شده است.[١] نتيجه آن كه بخشى از قرآن، پيش از ماه رمضان نازل شده و در صورت نفى نزول دفعى، تصريح قرآن بر نزول كلّ قرآن در ماه رمضان، بى‌معنا خواهد شد.

ديدگاه نزول دفعى و تدريجى خود به دو ديدگاه فرعى تقسيم مى‌شود:

ديدگاه نخست. نزول دفعى بر بيت‌معمور: بنا بر برخى روايات فريقين، قرآن، نخست بر بيت‌معمور و سپس در طول مدت رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله از آن جا به تدريج بر ايشان فرود آمده است.[٢] شمارى از مفسّران و قرآن‌پژوهان، پيرو اين ديدگاه اند، مانند:

طبرى (م ٣١٠ ق)،[٣] شيخ صدوق (م ٣٨١ ق)،[٤] زَمَخشَرى (م ٥٣٨ ق)،[٥] فخر رازى (م ٦٠٦ ق)،[٦] قرطبى (م ٦٧١ ق)،[٧] زَركشى (م ٧٩٤ ق)،[٨] ابن حجر عسقلانى (م ٨٥٢ ق)،[٩] سيوطى (م ٩١١ ق)،[١٠] ملّا فتح اللَّه كاشانى (م ٩٨٨ ق)،[١١] بُروسَوى (م ١١٣٧ ق)،[١٢] آلوسى (م ١٢٧٠ ق)،[١٣] نهاوندى (م ١٣٧١ ق)[١٤] و زرقانى (معاصر).[١٥]

[١]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٥٢.

[٢]. الكافى: ج ٢ ص ٦٢٩؛ تفسير القمى: ج ٢ ص ٢٩٠ و ٤٣١؛ تفسير الصافى: ج ٤ ص ٤٠٣.

[٣]. تفسير الطبرى: ج ٢ ص ١٩٦- ١٩٨.

[٤]. بحار الأنوار: ج ١٨ ص ٢٥٠- ٢٥١.

[٥]. الكشاف: ج ١ ص ٣٣٦ و ج ٣ ص ٥٠٠ با تعبير« قيل».

[٦]. تفسير الفخر الرازى: ج ٥ ص ٩٣ و ٩٥.

[٧]. تفسير القرطبى: ج ٢ ص ٢٩٧.

[٨]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٢٨.

[٩]. أضواء البيان: ج ٩ ص ٣١.

[١٠]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١١٧.

[١١]. منهج الصادقين: ج ١ ص ٣٩٣.

[١٢]. روح البيان: ج ٤ ص ٤.

[١٣]. روح المعانى: ج ٢٥ ص ١١١.

[١٤]. نفحات الرحمن: ج ١ ص ٤٠٢.

[١٥]. مناهل العرفان: ج ١ ص ٤٥- ٤٦.