شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٨ - مسئله چهارم چگونگى توحيد مصاحف

مسئله چهارم: چگونگى توحيد مصاحف‌

در خلافت عثمان (سال ٢٥ ق)[١] از مناطق گوناگون خبر مى‌رسيد كه تازه‌مسلمانانِ غير عرب، قرآن را با قرائت‌هاى مختلف مى‌خوانند.[٢] از جمله حذيفة بن يمان (از اصحاب سرّ رسول خدا صلى الله عليه و آله و ياران امير مؤمنان عليه السلام)[٣] و سعيد بن عاص كه از جنگ ارمنستان باز مى‌گشتند، خود ديدند كه مردم هر شهرى قرآن را با قرائتى مى‌خوانند و قرائت خود را از ديگر قرائت‌ها برتر مى‌دانند. از اين رو، از عثمان خواستند براى جلوگيرى از اختلاف، چاره‌اى بينديشد.[٤] منشأ اين قرائت‌ها، مصحف‌هايى بودند كه برخى صحابه جمع‌آورى كرده بودند و با توجه به اعتبار و جايگاه اجتماعىِ گردآورندگان آنها، در ميان مسلمانان جايگاهى ويژه پيدا كرده بودند.[٥] از اين رو عثمان پس‌از مشورت با صحابه برجسته، چاره كار را در اين ديد كه مصحف واحدى تهيه و نسخه‌بردارى كند و در اختيار مسلمانان قرار دهد و فرمان داد قرآنى را كه به دستور ابو بكر نوشته شده بود، از حفصه دختر عمر به امانت گرفتند. ابتدا گروهى مركّب از: زيد بن ثابت، عبداللَّه بن زبير، سعيد بن عاص و عبد الرحمن بن‌حارث بن‌هشام را مأمور كرد تا نسخه‌هاى قرآن را بنويسند. عثمان دستور داد كه هرگاه اين گروه، اختلافى پيدا كردند، مورد اختلاف را به زبان قريش بنويسند.

سپس با توجه به برخى اعتراضات، هفت نفر ديگر را به آنها افزود و رياست آنها را به ابىّ بن كعب سپرد. برخى گزارش‌ها نشان مى‌دهند كه اين انجمن، مصحف ابوبكر را اساس كار خود قرار داد؛ امّا از بررسى مصحف‌ابَى و مقابله آنها با نوشته‌هاى‌

[١]. المرشد الوجيز، ص ٥٨؛ مباحث فى علوم القرآن: ص ٨٣؛ تاريخ قرآن، راميار: ص ٤٣٥.

[٢]. ر. ك: فتح البارى: ج ٩ ص ١٤؛ مناهل العرفان: ج ١ ص ١٨٤- ١٨٥؛ تاريخ قرآن، معرفت: ص ٩٦- ٩٩.

[٣]. اختيار معرفة الرجال: ج ١ ص ١٥٩.

[٤]. المقنع: ص ٦؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٥٩.

[٥]. المحرر الوجيز: ج ١ ص ٤٩.