شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٦٠ - ٢ نزول تدريجى

نخست مانند يك روح بر پيامبر نازل شده بود، در لباس الفاظ و كلمات درآمد و نازل شد.[١]

طرفداران اين ديدگاه به آياتى از قرآن نيز تمسك جسته‌اند؛ از جمله آيه ١١٤ طه كه مى‌فرمايد: «... وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى‌ إِلَيْكَ وَحْيُهُ‌ ...؛ قبل از آن كه وحى قرآن كاملًا تمام نشده در آن شتاب مكن» و نيز آيات ١٦- ١٩ قيامت كه مى‌فرمايد:

«لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ\* إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ\* فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ\* ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ‌؛ زبانت را به آن مچرخان تا به آن شتاب كنى. بر ماست جمع كردن و خواندن آن. وقتى آن را خوانديم، تو هم از خواندن آن تبعيت كن. سپس بر ماست بيان آن». ظاهر اين آيات حاكى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله از آنچه به وى وحى مى‌شده، از پيش آگاه بوده و هنگام وحى، در قرائت آيات بر پيك وحى پيشى مى‌گرفته و خداى تعالى او را از اين كار باز داشته است.[٢]

٢. نزول تدريجى‌

بنا بر اين ديدگاه، نزول قرآن كريم از شب قدر ماه رمضان سال نخست بعثت، آغاز و بيست يا ٢٣ سال به تدريج ادامه يافت تا كامل گشت و قرآن كريم نزول دفعى نداشته و عقيده به وجود چنين نزولى نامعقول است.[٣] اين ديدگاه را عامر شعبى،[٤] ابن‌اسحاق،[٥] شيخ مفيد[٦] و شمارى از قرآن‌پژوهان معاصر[٧] باور دارند.

[١]. ر. ك: درس‌هايى از قرآن( مجموعه آثار): ج ٢٦ ص ٦٦٨.

[٢]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ١٨.

[٣]. تاريخ قرآن، محمّدهادى معرفت: ص ٣٥ و ٣٦.

[٤]. ر. ك: الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٤٠.

[٥]. ر. ك: مجمع البيان: ج ٢ ص ٤٩٧؛ سيره ابن اسحاق: ص ١٣٠.

[٦]. ر. ك: بحار الأنوار: ج ١٨ ص ٢٥١.

[٧]. ر. ك: تاريخ قرآن، محمّدهادى معرفت: ص ٣٥ و ٣٦.