شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥٧ - د - ادله و شواهد عقلى

اين كاربرد را هميشگى دانسته، نه غالبى.[١] راغب، تصريح مى‌كند كه در آيات: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ؛[٢] ما آن را در شبى فرخنده فرو فرستاديم» و «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ‌؛[٣] ماه رمضان كه در آن قرآن فرو فرستاده شده است» و «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ؛[٤] ما آن را در شب قدر فرو فرستاديم»، تعبير «انزال» آمده و نه «تنزيل»؛ زيرا بر اساس روايات، قرآن، يكباره به آسمان دنيا و سپس به تدريج بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده است.

تفاوت ميان انزال و تنزيل را قرآن‌پژوهان و لغويانى ديگر همانند: زمخشرى،[٥] ابوالبقاء،[٦] طبْرِسى،[٧] زركشى‌[٨] و علامه طباطبايى‌[٩] پذيرفته‌اند. علامه طباطبايى از اين رأى، همراه ديگر شواهد، براى اثبات نزول دفعى حقيقت قرآن بر قلب پيامبر صلى الله عليه و آله در شب قدر، سود جسته است.[١٠]

سه. بنا بر روايات، جبرئيل عليه السلام در روزى كه پيامبر صلى الله عليه و آله مبعوث شد، وضو و نماز را به او آموخت و پيامبر صلى الله عليه و آله در همان روز، نماز گزارد.[١١] از سويى ديگر، از پيامبر، نقل است كه نماز بدون فاتحة الكتاب، روا نيست.[١٢] هيچ روايتى نيز در دست نيست كه از اقامه نمازى بدون سوره حمد در اسلام گزارش كرده باشد. از جمع اين روايات بر مى‌آيد كه سوره حمد در ماه رجب نخستين سال بعثت نازل شده است. اين را نيز

[١]. تفسير الفخر الرازى: ج ٢ ص ١١٦ و ج ٥ ص ٩٥.

[٢]. دخان: آيه ٣.

[٣]. بقره: آيه ١٨٥.

[٤]. قدر: آيه ١.

[٥]. الكشاف: ج ١ ص ٣٣٦.

[٦]. الكليات: ص ١٩٦.

[٧]. مجمع البيان: ج ١٠ ص ٧٨٦.

[٨]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٢٨.

[٩]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ١٥.

[١٠]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ١٥ و ١٨.

[١١]. بحار الأنوار: ج ١٨ ص ١٩٤.

[١٢]. جامع الأحاديث: ج ٥ ص ٣٢٢.