شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٢ - ديدگاه دوم اجتهادى بودن ترتيب سورههاى قرآن

سوى پيامبر، حتى سوره‌هاى نازل شده در ماه‌هاى آخر زندگانى ايشان دلالت ندارند. افزون بر اين كه ضعف سند در برخى از اين روايات و اضطراب متن در برخى ديگر، ايرادهايى هستند كه بر آنها وارد شده‌اند.[١] با اين همه مى‌توان از اين شواهد، اهميت دادن پيامبر صلى الله عليه و آله به امر تدوين، ترتيب و حفظ وجود كتبى قرآن را نتيجه گرفت و گفت: با توجه به نزول بيش از هشتاد سوره در مكه و نزول بيشتر سوره‌هاى مدنى پيش از سال‌هاى پايانى عمر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، تعداد بسيار زيادى از سوره‌ها، تحت نظارت ايشان مرتب شده و تعداد اندك باقى‌مانده نيز از سوى امام على عليه السلام و ساير نزديكان مرتب شده است؛ همان گونه كه از سفارش آن حضرت هنگام وفات به على عليه السلام فهميده مى‌شود. پيامبر فرمود: «قرآن، كنار بستر من، در جزوه‌ها، حريرها و كاغذهاست. آنها را جمع كن و نگذار ضايع شود، چنان كه يهود تورات را ضايع كردند» و على عليه السلام به وصيت آن حضرت عمل كرد.[٢]

ديدگاه دوم: اجتهادى بودن ترتيب سوره‌هاى قرآن‌

جمعى معتقد به اجتهادى بودن ترتيب كنونى قرآن اند. مالك (م ١٧٩ ق)، طبرى (م ٣١٠ ق)،[٣] ابن فارس (م ٣٩٥ ق)،[٤] مكّى بن ابى طالب (م ٤٣٧ ق)،[٥] عزّ الدين بن عبد السلام (م ٦٦٠ ق)،[٦] خطابى (م ٣٨٨ ق)،[٧] و از بزرگان شيعه: محدّث نورى‌

[١]. ر. ك: الانتصار للقرآن: ج ١ ص ٦٠، ٢٧٩، ٢٨٨؛ تاريخ قرآن، محمّدهادى معرفت، ص ٨٥.؛ پژوهشى درمصحف امام على عليه السلام: ص ١٩٣- ١٩٨.

[٢]. تفسير القمى: ج ٢ ص ٤٥١.

[٣]. ر. ك: البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٥٧؛ تاريخ قرآن، حجتى: ص ٢٢٩.

[٤]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١، ص ٢٥٨- ٢٥٩.

[٥]. كاوشى در تاريخ جمع قرآن: ص ١٥.

[٦]. كاوشى در تاريخ جمع قرآن: ص ١٥.

[٧]. ر. ك: تاريخ قرآن، محمدباقر حجتى، ص ٢٢٩.