شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤١ - بررسى ديدگاهها

است» كه به صورت «وطلع منضود» قرائت شده است. ٦) در پى اختلاف قرائت، فقرات يك آيه جابه‌جا شود؛ نظير آيه‌ «وَ جاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِ‌؛ سكرات مرگ، حقيقت را آورد» كه به صورت «وجاءت سكرة الحق بالموت» قرائت شده است. ٧) با اختلاف قرائت، در فقرات آيه فزونى و كاستى رخ دهد؛ نظير آيه‌ «تِسْعٌ وَ تِسْعُونَ نَعْجَةً» كه به صورت «تِسعٌ وَتِسعونَ نَعجَةً أُنثى» قرائت شده است.[١]

٥. كيفيت‌هاى هفت‌گانه تلاوت قرآن: روايات «سَبعَةُ أحرُفٍ» ناظر به كيفيت‌هاى هفت‌گانه تلاوت قرآن اند؛ به اين معنا كه چگونگى اداى كلمات قرآن را با دسته‌بندى هفت‌گانه آنها تعيين كرده‌اند. اين موارد، عبارت اند از: ادغام، فتح، اظهار، تفخيم، ترقيق، إماله و مدّ.[٢] مدافعان اين نظريه در دفاع از آن مى‌گويند كه چون عرب در اداى آنها داراى لغت و لهجه‌هاى مختلف بود، خداوند از باب تسهيل، همه حالات تكلم به آنها را مجاز اعلام كرد.[٣]

٦. گويش‌هاى هفت‌گانه: شايع‌ترين نظريه در باره روايت «سبعة أحرف» حمل آنها بر لهجه‌ها و گويش‌هاى مختلف است،[٤] چنان كه از ابن عباس نقل كرده‌اند كه گفت:

«نَزَلَ القُرآنُ عَلى سَبعِ لُغاتٍ‌

». كسانى كه نزول قرآن بر هفت حرف را به معناى لهجه‌هاى مختلف عربى دانسته‌اند، خود در تحليل اين هفت گويش دچار اختلاف شده‌اند:

الف- برخى گفته‌اند كه مراد، گويش‌هاى قبايل مختلف عربى است، بى آن كه هفت لهجه منحصر به قبيله خاص باشد؛ نظير گويش قريش، هُذَيل، هَوازن، يمن.

ب- برخى آن را بر گويش‌هاى مختلف قبيله مُضر حمل كرده‌اند كه خود داراى‌

[١]. ر. ك: الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٢٩- ١٣٥؛ شرح اصول الكافى: ج ١١ ص ٧٩.

[٢]. شرح مسلم: ج ٦ ص ٩٩؛ عمدة القارى: ج ١٢ ص ٢٥٩.

[٣]. ر. ك: فتح البارى: ج ٩ ص ٢٥؛ عمدة القارى: ج ٢٠ ص ٣٠؛ مجمع البحرين: ج ١ ص ٤٩٠.

[٤]. ر. ك: عمدة القارى: ج ١٢ ص ٢٥٨؛ شرح اصول الكافى: ج ٥ ص ٣١٧.