شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٤ - نقد شاهد نخست

بنويسند و بر سعيد بن عاص كه مردى فصيح بود عرضه كنند.[١] گفته شده: اين گروه هر روز در مسجد گرد مى‌آمدند و كسانى كه آيه يا سوره‌اى از قرآن نزدشان بود به آنها مراجعه مى‌كردند و آنان با ارائه دو شاهد، مى‌پذيرفتند.[٢] تنها از خزيمه بن ثابت از آن رو كه پيامبر شهادت او را دو شهادت به شمار آورده بود. دو آيه آخر سوره برائت، بدون ارائه شاهدى ديگر پذيرفته شد.[٣]

نقد شاهد نخست‌

برخى نكات تأمل‌برانگيز در مضمون اين نقل‌ها، سبب ترديد محققان در آن شده است؛ از جمله:

يك. با وجود فراوانى روايات جمع قرآن بعد از پيامبر صلى الله عليه و آله،[٤] اختلاف مضمونى ميان برخى از آنها، سبب ترديد در درستى‌شان مى‌شود.[٥] برخى نخستين جمع قرآن را مربوط به زمان ابوبكر و برخى زمان عمر و برخى مربوط به زمان عثمان مى‌دانند.

از برخى از اين روايات بر مى‌آيد كه بعضى از آيات قرآن تا زمان عثمان فقط در سينه افراد نگهدارى مى‌شد و تدوين نشده بود.[٦] به نظر مى‌رسد برخى از اين گزارش‌ها كه از زيد يا فرزندش خارجه، منقول شده است، سعى دارد با بزرگ‌نمايى موضوع و بازگويى دشوارى و پيچيدگى جمع قرآن، براى زيد، فضيلت‌سازى كند.

همچنين ترس عمر از نابودى قرآن، آن گونه كه در برخى از اين روايات آمده‌

[١]. تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ١٣٥.

[٢]. الإتقان فى علوم القرآن: ج ١ ص ١٥٧؛ التمهيد: ج ١ ص ٢٩٩.

[٣]. صحيح البخارى: ج ٥ ص ٢١١؛ فتح البارى: ج ٩ ص ١٣؛ عمدة القارى: ج ١٨ ص ٢٨٢.

[٤]. ر. ك: كنز العمّال: ج ٢ ص ٥٧٢- ٥٩٠.

[٥]. ر. ك: البيان،[ آية اللَّه‌] خويى: ٢٤٧- ٢٥٢؛ تاريخ القرآن، تئودور نولدكه، ترجمه جرج تامر: ص ٢٥٢- ٢٥٦.

[٦]. ر. ك: الايضاح: ص ٢٢٢- ٢٢٣؛ البيان: ص ٢٤٥- ٣٥٢.