شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٩ - شاهد ششم مصحف امام على عليه السلام

به معناى آشفتگى و بى‌سامانى. سخن آخر اين كه بسيارى از آنچه تحت عنوان اختلاف مصاحف از آن ياد مى‌شود، به رسم الخط و يا قرائت باز مى‌گردد و نه ترتيب سوره‌ها.[١]

شاهد ششم: مصحف امام على عليه السلام‌

طبق روايات شيعه و برخى از اهل سنّت، امير مؤمنان عليه السلام قرآن را پس از پيامبر صلى الله عليه و آله گرد آورده است و ترتيب او با تدوين كنونى همسان نيست، بلكه گفته مى‌شود بر حسب نزول بوده است.[٢] بنا بر اين، تدوين قرآن در حيات پيامبر صلى الله عليه و آله به انجام نرسيده است و ترتيب كنونى حجيت ندارد.[٣] افزون بر اين، گزارش شيخ صدوق در باره فضايل اختصاصى امير المؤمنين عليه السلام نشان مى‌دهد كه امام على عليه السلام تنها جمع‌كننده قرآن از ميان صحابه است:

وأمّا الخامسة والخمسون، فإنَّ رَسولَ اللَّهِ قالَ لي: «سَيَفتَتِنُ فيكَ طَوائِفُ مِن امَّتي فَيَقولونَ: إنَّ رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله لَم يُخَلِّف شَيئاً، فَبِماذا أوصى‌ عَلِيّاً؟ أوَ لَيسَ كِتابُ رَبّي أفضَلَ الأَشياءِ بَعدَ اللَّهِ عز و جل؟! وَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ لَئِن لَم تَجمَعهُ بِإِتقانٍ لَم يُجمَع أبَداً»، فَخَصَّنِيَ اللَّهُ عزّ وجلّ بِذلِكَ مِن دونِ الصَّحابَةِ.[٤]

اما پنجاه و پنجم: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من فرمود: «به زودى، گروه‌هايى از امّتم در

[١]. ر. ك: نصوص فى علوم القرآن: ج ٥ ص ٧٥ و ٨٤( الفصل الخامس والسادس).

[٢]. المصنف، ابن ابى شيبه: ج ٧ ص ١٩٧؛ بحار الأنوار: ج ٢٣ ص ٢٤٩؛ تدوين القرآن: ص ٣٤٤. قرآن ابن‌مسعود، با قرآن عثمانى، در تدوين، متفاوت بود. با سوره فاتحه آغاز مى‌شد و سپس نساء و پس از آن، سوره آل عمران بود؛ ولى به ترتيب نزول هم نبود. و گفته مى‌شود كه مصحف امام على عليه السلام بر اساس ترتيب نزول سوره‌ها بوده است: ابتداى آن، سوره علق، سپس مدّثّر، مزّمّل، مَسَد، تكوير، و همين گونه تا پايان سوره‌هاى مكّى و سپس سوره‌هاى مدنى بوده است.

[٣]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد: ج ١، ص ٢٧؛ بحار الأنوار: ج ٤١ ص ١٤٩؛ علوم القرآن حكيم: ص ١١٤- ١١٥.

[٤]. ر. ك: ص ٢٦٠ ح ٢٢٢.