شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥١ - ١ نزول تدريجى و نزول دفعى

پژوهشى در باره نزول دفعى و تدريجى قرآن كريم‌[١]

نزول، مصدر از مادّه «ن ز ل»، در لغت به معناى پايين آمدن چيزى (مادى يا معنوى) است كه رتبه واقعى آن، بالاست.[٢] مراد از «نزول قرآن» در اصطلاح، فرود آمدن قرآن كريم از سوى خداى متعال بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله است. اين موضوع از سرفصل‌هاى علوم قرآنى است و مباحث پردامنه‌اى را در اين رشته علمى به خود اختصاص داده است.

از مسائل مهمّ نزول قرآن، چگونگى آن است. اختلافى نيست كه قرآن كريم به تدريج و در اوضاع و مناسبت‌هاى گوناگون بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده است؛ اما در اين كه به صورت دفعى و يكباره نيز نازل شده باشد، ميان قرآن‌پژوهان اختلاف است.

در اين باره آراى متعددى ارائه شده كه دو نظريه زير مهم‌ترين آنهاست:

١. نزول تدريجى و نزول دفعى‌

قرآن، دو نزول دارد: يكى «تدريجى» كه در ٢٧ رجب آغاز شده و در طول مدت رسالت ادامه يافته تا به كمال رسيده است؛[٣] ديگرى «دفعى» كه بنا بر آن، قرآن در شب قدر ماه رمضانِ نخستين سال بعثت، به يكباره بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده است.

[١]. اين پژوهش، به وسيله فاضل گرامى جناب آقاى ابراهيم احمديان، انجام شده است.

[٢]. التحقيق فى كلمات القرآن الكريم: ج ١٢ ص ٧٨؛ مفردات ألفاظ القرآن: ج ١ ص ٧٩٩.

[٣]. بحار الأنوار: ج ١٨ ص ٢٥٣.