شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٨ - كتابت وحى در مدينه

قرآن)» ياد مى‌كند.[١] هر گاه وحى نازل مى‌شد و على عليه السلام حضور نداشت، پيامبر صلى الله عليه و آله وحىِ نازل شده را جداگانه براى على عليه السلام املا مى‌كرد تا بنويسد.[٢] به نقل على عليه السلام، پس از كتابت آيات نازل شده، پيامبر خدا تفسير، تأويل، ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه آن را نيز به او تعليم مى‌داد.[٣]

ابن ابى الحديد به صراحت، كاتبان وحى را على عليه السلام، زيد بن ارقم و حنظله بن ربيع دانسته و گفته است: معاويه (پس از مسلمان شدن در سال هشتم هجرت)، نامه‌هاى پيامبر را به سران و نوشته‌هاى مورد نياز مردم و همچنين فهرست اموال و صدقات را مى‌نوشته است.[٤]

بر اساس نوشته يكى از قرآن‌پژوهان، از نويسندگان پيامبر، دو نفر بيش از ديگران از ملازمت محضر پيامبر صلى الله عليه و آله برخوردار، و وظيفه نوشتن قرآن را بر عهده داشتند كه آن دو على بن ابى طالب عليه السلام و زيد بن ثابت بودند.[٥] جرجى زيدان نيز گويد: در عهد رسول خدا از همه بيشتر على بن ابى طالب، عبد اللّه بن مسعود، ابوالدرداء، معاذ بن جبل، زيد بن ثابت و ابىّ بن كعب به تدوين قرآن عنايت داشتند.[٦]

به تصريح ابن عبد ربّه، على عليه السلام و عثمان كاتبان وحى بودند و در صورت حاضر نبودن ايشان، ابىّ بن كعب به كتابت مى‌پرداخت.[٧] از امام على عليه السلام روايات بسيارى در باره كتابت وحى و اشراف آن حضرت بر اين كتاب مقدس، نقل شده است‌[٨] و

[١]. الفهرست: ص ٣٠.

[٢]. مكاتيب الرسول: ج ١ ص ١٢٣؛ تفسير الحبرى: ص ١٥٨ و ٥٧٦؛ شواهد التنزيل: ج ١ ص ٤٨.

[٣]. تفسير العيّاشى: ج ١ ص ٢٥٣؛ كمال الدين: ص ٢٨٤- ٢٨٥.

[٤]. شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد: ج ١ ص ٣٣٨.

[٥]. تاريخ قرآن، حجتى: ص ٢٠٣- ٢٠٤.

[٦]. تاريخ آداب اللغة العربيّة: ج ١ ص ٢٢٥.

[٧]. العقد الفريد: ج ٤ ص ١٥٢.

[٨]. مكاتيب الرسول: ج ١ ص ١٢٣- ١٢٤.