شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣٨ - ٥ مصحف

برخى معتقدند كه نخستين نام قرآن، «مصحف» بوده و نقل مى‌كنند كه مسلمانان پس از وفات رسول خدا صلى الله عليه و آله چون خواستند كه نامى براى كتاب خود برگزينند، از ميان پيشنهادهاى مختلف، كلمه «مصحف» را برگزيدند و پيش از آن مسلمانان نامى براى كتاب خود نداشتند.[١] عرب پيش از اين نيز با كلمه مصحف آشنا بود و به اشعار جاهليت، «مَصاحِف» مى‌گفت.[٢]

با اين حال، به نظر مى‌رسد كلمه مصحف را به «مجموعه نوشته شده آيات و سوره‌ها» مى‌گفته‌اند كه پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله پديد آمد و مسلمانان آنها را در چارچوب كتاب (بين الدفّتَين) نگاشتند؛[٣] اما آن وحى كه به عنوان واپسين كتاب آسمانى بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل مى‌شد، «قرآن» نام داشت. در حقيقت، وجود مادّى و كَتبى قرآن را «مصحف» گويند و گواه اين مدّعا رواياتى است كه «قرائت قرآن از روى مصحف» را مايه افزايش نور چشم،[٤] يا نگريستن بدان را عبادت‌[٥] مى‌دانند يا رواياتى كه احكام رفتار با صورت مادّى و كتبى قرآن را بيان مى‌كنند، همچون:

الجُنُبُ وَ الحائِضُ يَفتَحانِ المُصحَفَ مِن وَراءِ الثَّوبِ وَ يَقرؤونَ مِنَ القُرآنِ ما شاؤوا إلَّا السَّجدَةَ.[٦]

جنب و حائض، قرآن را با دست پوشيده باز كنند، و هر چه مى‌خواهند بخوانند، جز سوره‌هاى سجده‌دار را.

[١]. البرهان فى علوم القرآن: ج ١ ص ٢٨١- ٢٨٢؛ الإتقان فى علوم القرآن: ج ١، ص ٥١، ١٨٥ و ٢٠٥( نوع ١٧)؛ غرائب القرآن: ج ١ ص ٢٩؛ معالم المدرستين: ج ٢ ص ١٤. نيز، ر. ك: تاريخ قرآن، محمود راميار: ص ١٠- ١١.

[٢]. ر. ك: تاريخ الطبرى: ج ٢ ص ٥٠٠؛ تاريخ قرآن، محمود راميار: ص ١٠.

[٣]. نگاه كنيد:« نام‌هاى قرآن»، على حجتى كرمانى، مكتب اسلام: سال ٦، شماره ١٣، ص ٤٢١.

[٤]. الكافى: ج ٢ ص ٦١٣.

[٥]. همان: ص ٦١٤.

[٦]. ر. ك: تهذيب الأحكام: ج ١ ص ٣٧١، المعتبر: ج ١ ص ١٨٧، وسائل الشيعة: ج ١ ص ٤٩٤.