عموم مفّسران اهل سنّت، اين آيه را مربوط به حشر در قيامت دانسته‌اند و بدون جواب دادن به اشكال ياد شده به تفاوت ميان دو حشر ذكر شده در آيه اشاره نكرده‌اند.[١] برخى تفسيرها در بيان تفاوت دو حشر گفته‌اند كه حشر عمومى (در آيه ٤٧ سوره كهف) براى همه است و حشر در آيه مورد بحث، خاصّ كافران است كه بعد از حشر كلّى اتفاق مى‌افتد و براى عذاب كردن آنهاست.[٢]

اوّلًا، چنين برداشتى از آيه، هيچ دليل و شاهدى ندارد. ثانياً، آن ديگر حشر نيست؛ زيرا در حشر به معناى لغوى، سه قيد وجود دارد: برانگيختن، جمع كردن و راندن،[٣] در حالى كه كافران، قبل از اين از قبور برانگيخته شده‌اند و دوباره برانگيخته نمى‌شوند و حشر مجدّد برايشان بى‌معنا است. در حشر به معناى اصطلاحى نيز لازم است كه جمع كردن از قبور باشد كه با تفسير ياد شده، كافران قبلًا محشور شده‌اند و حشر مجدّد آنها تحصيل حاصل و بى‌معناست.

در اين ميان، آلوسى به نقل از طبرسى در مجمع البيان، به نظريّه شيعه اشاره و آن را رد مى‌كند؛ امّا مى‌گويد: نهايت چيزى كه از اين آيه فهميده مى‌شود، رجعت گروهى از كافران است و جزئيات عقايد شيعه در اين باره به وسيله اين آيه اثبات‌

[١]. از جمله: عبد الكريم خطيب در التفسير القرآنى للقرآن( ج ١٠ ص ٢٩٤)، مراغى در تفسير المراغى( ج ٢٠ ص ٢٢)، مظهرى در التفسير المظهرى( ج ٧ ص ١٣٥) زحيلى در التفسير المنير فى العقيدة و الشريعة و المنهج( ج ٢٠ ص ٣٦)، حجازى در التفسير الواضح( ج ٢ ص ٨٠٧)، طنطاوى در التفسير الوسيط( ج ١٠ ص ٣٥٩)، سورآبادى در تفسير سورآبادى( ج ٣ ص ١٧٩٢)، آل سعدى در تفسير الكريم الرحمن( ج ١ ص ٧٢٨)، قرطبى در الجامع لأحكام القرآن( ج ١٣ ص ٢٣٨)؛ سيوطى در الدرّ المنثور( ج ٦ ص ٣٨٤)، طبرى در جامع البيان( ج ١١ ص ٧)، ابن كثير در تفسير ابن كثير( ج ٦ ص ٢٢٤) ابن ابى حاتم در تفسير القرآن العظيم( ج ٩ ص ٢٩٢٧) نيشابورى در تفسير غرائب القرآن( ج ٥ ص ٣٢٢) و ديگران.

[٢]. مانند: آلوسى در روح المعانى: ج ٢٠ ص ٢٦.

[٣]. التحقيق فى كلمات القرآن الكريم: ج ٢ ص ٢٢٤.