دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥١ - تبيين احاديث نهى از توقيت

مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّداً فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ.[١]

هر كس عامدانه بر من دروغ ببندد، جايگاه خود را از آتش [در دوزخ‌] آماده سازد.

اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله دلالت مى‌كند كه كذب، ممكن است عامدانه و يا غير عامدانه باشد. يعنى خطاى سهوى در انتساب سخن غير واقع به پيامبر صلى الله عليه و آله نيز كذب شمرده مى‌شود، اگر چه جزايش با كذب عامدانه، متفاوت است.

در روايتى ديگر به نقل از امير مؤمنان عليه السلام راويان سخن پيامبر صلى الله عليه و آله به چهار گروه تقسيم شده‌اند:

إِنَّ فِى أَيْدِى‌النَّاسِ حَقّاً وَ بَاطِلًا وَ صِدْقاً وَ كَذِباً ... وَ إِنَّمَا أَتَاكَ بِالْحَدِيثِ أَرْبَعَةُ رِجَالٍ لَيْسَ لَهُمْ خَامِسٌ: رَجُلٌ مُنَافِقٌ ... يَكْذِبُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله مُتَعَمِّداً ... وَ رَجُلٌ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ شَيْئاً لَمْ يَحْفَظْهُ عَلَى وَجْهِهِ فَوَهِمَ فِيهِ وَ لَمْ يَتَعَمَّدْ كَذِباً ... وَ آخَرُ رَابِعٌ لَمْ يَكْذِبْ عَلَى اللَّهِ وَ لَاعَلَى رَسُولِهِ مُبْغِضٌ لِلْكَذِبِ خَوْفاً مِنَ اللَّهِ وَ تَعْظِيماً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وَ لَمْ يَهِمْ بَلْ حَفِظَ مَا سَمِعَ عَلَى وَجْهِهِ فَجَاءَ بِهِ عَلَى مَا سَمِعَهُ لَمْ يَزِدْ فِيهِ وَ لَمْ يَنْقُصْ مِنْهُ.[٢]

برخى احاديث در ميان مردم، حق و برخى باطل است؛ برخى راست و برخى خطاست .... و كسانى كه حديثى براى تو نقل مى‌كنند، چهار دسته‌اند كه پنجمى ندارند: نخست منافقى كه ... از روى عمد به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دروغ مى‌بندد.

... ديگرى كسى كه سخن را از پيامبر شنيده، امّا آن را خوب حفظ نكرده، و در نتيجه، بى‌آن كه قصد دروغ بستن داشته باشد، در نقل آن اشتباه كرده ....

... چهارمين نفر، كسى است كه بر خدا و بر فرستاده‌اش، دروغ نبسته، و به جهت ترس از خدا و بزرگداشت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از دروغ بيزار بوده، و دچار اشتباه هم نشده؛ بلكه آنچه را شنيده به همان صورت به خاطر سپرده، و همان‌گونه كه شنيده‌

[١]. نهج البلاغة: خطبه ٢١٠.

[٢]. نهج البلاغة: خطبه ٢١٠، الكافى: ج ١ ص ٦٣.